Yeni tasarım ve içeriğiyle okurlarıyla buluşan Türkiye’nin en köklü inşaat dergisi olan İnşaat Dünyası dergisi, Türkiye’nin lokomotif sektörü olan inşaat ve yapı sektörünün uluslararası gelişimini ana misyonu olarak görür ve yıllardır ödün vermediği yayıncılık çizgisini sürekli geliştirerek bu misyonu gerçekleştirmeyi hedefler.

P25 – göçer / göçmez metodu hızla yayılıyor

1) GİRİŞ

Depremde ölümlerin hemen hemen tamamı göçük altında gerçekleşmekte, göçük altında kalanlardan ihmal edilebilecek kadar az sayıda insan, sağ olarak kurtarılabilmektedir. Bu nedenle, hangi binaların göçme riski taşıdığının önceden tesbiti, tam anlamıyla hayati bir önem taşımaktadır. Bina tarama işlemleri en etkin ve en ekonomik olarak P25-göçer/göçmez yöntemi ile tayin edilmektedir. Yaklaşık bir saat içinde bir binanın P =100 üzerinden puanlaması yapılmakta ve aldığı puana göre bir binanın depremde göçüp göçmeyeceği kolayca tayin edilebilmektedir. P25-hızlı değerlendirme programı, betonarme binaların şiddetli bir depremde “göçer mi? göçmez mi?” durumunu çok kısa bir süre içinde belirleyen bir bilgisayar programıdır. Program, veri girişini statik ve mimari projelerden 150’nin üzerinde veriyi alarak sağlar. Tahripkar olmayan yöntemler (ultrason) ile beton kalitesinin belirlenmesi, hiç karot numune almadan, on dakika gibi kısa bir süre içinde tamamlanır. P25-hızlı değerlendirme programı diğer hızlı değerlendirme yöntemleri arasında bir binanın “göçer mi? göçmez mi?” durumunu en yüksek (%95) bilimsel isabet derecesiyle gözler önüne seren, üzerinde Boğaziçi ve İstanbul Teknik Üniversitelerinden çeşitli uzmanların yedi yıldır çalıştığı ve devamlı geliştirilen orijinal ve etkili bir yöntemdir. Bu yöntemin ayrıntılarını ‘Sıfır Can Kaybı’ başlığı altında verilmiş bilimsel makalelerde bulmak kabildir[1-6].

2) P25 – HIZLI DEÐERLENDİRME YÖNTEMİ

P25- hızlı değerlendirme yöntemi ile binanın beton kalitesi, donatı çap ve aralıkları, taşıyıcı kolon, taşıyıcı duvar ve perdeleri yakın bir mercek altına alınmakta, yaklaşık bir saatlik bir inceleme sonunda, bilgisayar ortamında, o binanın ‘göçer mi? göçmez mi?’ olduğu belirlenmektedir. Esasında çoğumuzun yanlış algıladığı bir gerçeği dile getirelim. Depreme ‘hazır’ olmak demek, mal kaybını önlemek değil, can kaybını önlemek olduğuna göre, yapılacak şey kesinlikle güçsüz binaları güçlendirmek değildir. Çünkü, Deprem değil, Bina öldürür! O halde, bütün enerjimizi can kaybına neden olabilecek göçer nitelikli binaları bulup çıkarmaya hasretmeli ve sadece bu tip göçer nitelikli binaları ya güçlendirmeli veya iskândan arındırmalıyız. Başbakanlık İstatistiklerine göre, 1999 Marmara depremlerinde göçerek can kaybına neden olan binaların oranı sadece yüzde 6’dır[1-5]. İstanbul’da göçer nitelikli binaların oranı, zemin özelliklerinde nispeten daha elverişli şartlar bulunması nedeni ile yüzde 4’ü geçmez! Eğer, binaları tarayarak sadece ‘göçer’ nitelikli binaları bulup fişleyebilirsek, pratik olarak İstanbul’da şiddetli bir depremde can kaybı sıfır olur ve kimsenin burnu bile kanamaz! Gelişigüzel, güvensiz tüm binaların güçlendirilmesi teşebbüsü ve fikri çıkmaz bir sokaktır. Akılcı değildir. Gereksizdir. Çünkü, İstanbul’da mevcut 3 (üç) milyon konutun güçlendirilmesi için en az 30 milyar dolara ve 30 seneye ihtiyaç vardır. Ne bu para bulunabilir, ne de bu zaman! Yapılacak tek şey, P25- hızlı değerlendirme yöntemi ile tüm binaları tarayarak, aralarından ‘göçer’ nitelikli olanlarını bulup fişlemektir. Göçer nitelikli binalar, belli bir zaman içinde ya usulünce güçlendirilir veya iskândan arındırılır. Böylece, depremde pratik olarak bir kişinin bile canı kaybolmaz. Değerlendirme sonunda puanı P = 35 ve yukarıda olan tüm binalar ‘göçmez’ kategorisine sokulur ve bu gibi binalara bir kalite sertifikası verilir. Çok düşük puanlı olup (P £ 24), göçme riski aşikar olan binalar belirlendikten ve bunlara gerekli uyarılar yapıldıktan sonra, ikinci aşamada sadece göçme riski şüphesi bulunan (25 £ P £ 34 ) şaibeli binalar ayrıntılı ve bilimsel olarak incelenir ve bunların arasında kesin olarak ‘‘göçme riski taşıyanlar’’ aynı işleme tabi tutulur. İstanbul Büyük Şehir Belediyesi’nin Zeytinburnu ve Kağıthane İlçelerinde yaptırdığı bina tarama çalışmaları, kullandıkları hızlı puanlama sistemindeki eksiklikler ve isabetsizlikler nedeni ile, maalesef başarısız olmuştur [3]. Göçecek veya ağır hasar görecek binaları birinci aşamada isabetli bir şekilde belirleyebilmek için, geniş spektrumlu, yüz elliyi aşkın göçme riski kriteri kullanan ve yüzde 95 oranında bilimsel doğruluk derecesi kanıtlanmış olan P25 hızlı puanlama yöntemi tavsiye edilir [4,5,6]. Birinci aşamada, projeleri mevcut bir binanın göçme riskinin bulunup bulunmadığının, P25 – yöntemi ile belirlenebilmesinin maliyeti ortalama olarak 800 TL kadardır (www.gocergocmez.com).

3) ‘GÖÇME RİSKLİ’ BİNALARIN DURUMU

Değerlendirme puanı P = 24’den küçük olduğu için,‘göçme riski’ bulunduğu belirlenen bir binanın sahibine iki veya en çok üç yıl gibi bir süre verilerek, bu süre içinde binasını ya yıkıp yeniden inşa etmesi veya binasını iyice güçlendirmesi istenir. Bu süre sonunda gerekeni yapmayanların binaları, polis marifeti ile, iskândan arındırılır. Göçme riski bulunmayan ve puanı P = 35 ve daha yukarı olan binaların sahiplerine, binalarının ‘göçme riski’ taşımadığını gösteren, bir Kalite Belgesi = Sertifika verilir. Böylece, o binada oturanlar deprem korkusunu ve stresini üzerlerinden atmış olurlar.

4) ‘SIFIR CAN KAYBI’ PROJESİNİN YARARLARI

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde bulunan tüm illerimiz için en akılcı çözüm, can güvenliğini esas almak ve dolayısı ile, sadece kat kat üstüne yıkılma riski = ‘göçer’ niteliği taşıyan binaları bulup çıkarmaktır. Bu takdirde, en şiddetli bir depremde bile ‘kimsenin burnu bile kanamayacak’ ve can kaybı teorik olarak ‘sıfır’ olacaktır. İşte, bu nedenle, bu çalışmaya “Sıfır can kaybı” projesi denilmektedir. Sıfır can kaybı projesinin dolayısı ile P25 – değerlendirme yönteminin ana hedefi, adından da anlaşılacağı üzere, tüm özel sektör ve kamu binalarında, can kaybının önlenmesi ve bu arada doğal bir yan ürün olarak can kaybı beklenmeyen binaların belirlenmesidir. P25 – hızlı değerlendirme yönteminin sağlayacağı yararlar şunlardır:

a) Türkiye’de hiçbir depremde pratik olarak can kaybı olmayacak ve tüm dünya kamuoyu önünde evrensel bir başarı elde edilecektir.

b) Göçme riski bulunan binaların saptanması ile, güçlendirilmesi gereken bina sayısı, bina stoku içinde sadece yüzde 4’e inecek ve binaların geri kalan yüzde 96’sı için güçlendirme gereği ortadan kalkacaktır. İşte, P25-yönteminin sağladığı en büyük yarar budur.

c) Tüm bina stokunun yüzde 96’sı gibi çok büyük bir bölümünün “göçme riski” taşımadığının ortaya çıkarılması, en önemli bir yan ürün olarak kendini gösterecek, yurttaşlarımız göçme riski taşımayan bir binada yaşıyor olduğunu öğrenmek ve bir güvenlik sertifikası almak suretiyle olası bir depremin psikolojik tedirginliğini üzerinden atmış olacaktır.

d) P25 – yöntemi, acil arama, kurtarma, ceset torbası, defin işlemleri, acil barınma, acil beslenme gibi âfet yönetimi ve kriz faaliyetlerini âdeta sıfıra indirecektir.

e) DASK ve benzeri deprem sigorta teminatlarının riskleri büyük ölçüde azalacaktır. Ayrıca, deprem sonrasında, kalıcı konutlar inşa etmek gibi yüksek oranda bir finansman kaynağına ihtiyaç olmayacaktır.

P25 – Hızlı Değerlendirme Yöntemi ile, “göçer mi? göçmez mi?” incelemesine tâbi tutulan binalardan bazıları aşağıda ayrıntıları ile ele alınmıştır. Ayrıca, bu binalara ait fotoğraflar ve sertifikalar bu makalenin sonunda gösterilmiştir.

5) HİSAR VAKFI OKULLARI, GÖKTÜRK BELDESİ, İSTANBUL

Hisar Eğitim Vakfı Okul Binaları, özellikle Kültür, Konferans ve Spor Salonu kompleksini oluşturan tüm Blok’lar, P25 Hızlı Değerlendirme Yöntemi ile 09/09/2009 tarihinde yerinde ölçümler yapılarak incelendi. İncelemeye konu olan ve A1, A2, A3 ve B-Blok adı ile anılan dört bloklu Kültür ve Spor Salonu Tesisleri, en şiddetli M=7.5 büyüklüğündeki bir İstanbul Depreminde bile ‘göçmez’ nitelikli bulundu ve bu sonucu belgeleyen dört adet Kalite Belgesi (Sertifika) verildi. Binaların beton kalitesi karot numune almaksızın, binaya hasar vermeyen ultrasonik dalga hızı ile çalışan orijinal bir teknoloji ile tayin edildi. Üç adet A-Bloklarında beton kalitesi C34 ve B-Blok’ta ise C38 bulundu.

6) YALOVA APARTMANI, KARAKÖY, İSTANBUL

Yalova Apartmanı, İstanbul’un Beyoğlu İlçesinde 1890’larda inşa edilmiş bodrum + 5 katlı tarihi bir yığma binadır. Bu bina, yığma yapılar için geliştirdiğimiz, ‘MASON’ isimli bilgisayar programı ile analiz edildi. MASON Programı, yığma binanın taşıyıcı duvarlarına gelecek deprem yükünü hesaplayıp, duvarın taşıma kapasitesi ile karşılaştıran; dolayısıyla hangi duvarın göçüp hangi duvarın ayakta kalabileceğini parametrik olarak apaçık bir şekilde gösteren çok yararlı bir programdır. Yalova Apartmanı, giriş katında bazı duvarların boşluk yaratmak amacı ile kaldırılması yüzünden, ‘göçmez’ sınıfına girememektedir. Olabilecek şiddetli bir depremde bina göçme riski taşıdığı için mal sahibi uyarılmış ve sorunlu duvarların FRP tekstilleri ile güçlendirilmesi tavsiye edilmiştir.

7) TAN APARTMANI, ETİLER, İSTANBUL

Tan Apartmanı, Beşiktaş İlçesi, Etiler Mahallesi, Toprakkale Sokak No:26’da bulunan bodrum + 4 katlı betonarme bir binadır. Önce, tahripkar olmayan ultrason yöntemi ile betonun kalitesi tayin edilmiş ve projeler üzerinden P25-metodu yardımı ile binanın ‘göçmez’ nitelikli olduğu kanıtlanmıştır.

8) ISPARTA’DA İNCELENEN BİNALAR

Isparta İl Merkezinde, P25 – Hızlı Değerlendirme Yöntemi ile, göçme riski taşıyıp taşımadığı araştırılan binaların listesi Tablo 1’de özetlenmiştir. P25- puanı P = 0 ilâ 24 arasında olanlar, ‘göçme riskli’ binalar, P = 25 ilâ 34 arasında olanlar şüpheli durumda olup kapsamlı analitik ve deneysel inceleme yapılması gereken binalar ve nihayet, P= 35 ilâ 100 arasında olanlar ‘göçme riski’ bulunmayan binalar olarak tasnif edilmiştir. Tablo 1’den görüleceği üzere, 11, 13, 17 ve 20 No’lu binaların nihai puanları P £ 24 olduğu için, bu binalar ‘göçme riskli’ binalar sınıfına girmektedir. Puanları P = 35 ve üzeri olan binaların her biri için ayrı ayrı ‘göçme riski’ taşımadığını belgeleyen sertifikalar hazırlanmıştır. Tipik bir sertifika örneği yanda gösterilmiştir.

9) SONUÇLAR

a. Can kaybını ‘sıfıra’ indirebilmek ve teorik olarak hiç kimsenin burnunun dahi kanamasına olanak vermemek için yapılacak en akıllıca iş, binaların tek tek elden geçirilerek, ‘göçme riski’ taşıyıp taşımadıklarının belirlenmesidir. Bu makalede P25 – metodu ile incelenen birçok bina tanıtılmıştır.

b. ‘Göçme riskini’ en hızlı, en güvenilir ve en az maliyetle tayin edebilmek için, P25- Hızlı Değerlendirme Yöntemi, tahripkar olmayan bir yöntem ile, beton kalitesi tayin eder ve bilimsel olarak en gerçekçi bir değerlendirme olanağı sağlar [6].

c. Bir binanın ‘göçer mi?’ ‘göçmez mi?’ olduğu, yaklaşık 800 TL bir bedel ile tayin edilmektedir (www.gocergocmez.com).

REFERANSLAR

[1] Tezcan, S.S., (2005), a) “Belediyelerin Acil Görevi ve Bina Sertifikasyonu”, Dünya İnşaat Dergisi, Yıl: 22, Sayı: Ekim 2005/10 s. 108-110, b) Aralık 2005/12, s. 92-95, dunya.insaat@dunya.com, www.dunyainsaat.com.tr, c) “Bina Taraması Yolu ile Depremde Sıfır Can Kaybı” İnşaat Dünyası Dergisi, Yıl:25, Kasım 2008/11, Sayı:307, s.128-136, İstanbul, insaat@bilesim.com.tr, beste@bilesim.com.tr, www.bilesim.tr. (CV-352).

[2] Tezcan, S.S., (2006), “Depreme hazırlıklı olmak konusunda Bakanlığın ve Belediyelerin Acil Görevleri”, Yapı Denetim Birliği Derneği Dergisi, Şubat 2006/02, s.6-16, www.yapidenetimist.org , info@yapidenetimist.org ,2006, İstanbul. (CV-360).

[3] Tezcan, S.S., (2007), “İstanbul’da Deprem Taraması bir Fiyasko” Derya Sazak ile röportaj, Milliyet Gazetesi, 19 Şubat 2007, p.13, www.milliyet.com.tr. (CV-382).

[4] Bal, İ.E.,Tezcan, S.S., and Gülay, G.,(2007), “Betonarme Binalarda Göçme Riskinin Belirlenmesi İçin P25 Hızlı Değerlendirme Yöntemi”, 6’ıncı Ulusal Deprem Mühendisliği Konferansı, İTÜ, İnşaat Mühendisleri Odası Şubesi, Harbiye, imo@imoistanbul.org.tr / www.imoistanbul.org.tr , 16-20 Ekim 2007, Maslak, İstanbul. (CV-389).

[5] Bal, İ.E., Tezcan, S., ve Gülay, G., (2008), “Binaların Göçme Riskini Hızla Belirleme Yöntemi-P25 ”, Şantiye İnşaat Makina ve Mimarlık Dergisi, Kısım I: Yıl: 19, Aralık 2007, Sayı: 234, s112-116, Kısım II: Yıl: 19, Ocak 2008, Sayı: 235, s.118-121, İstanbul, santiye@santiye.com.tr, www.santiye.com.tr, Tel: +90. 212. 570 39 46. (CV-398).

[6] Tezcan, S., Bal, İ.E, Gülay, G., ve Yalçın, C., (2007), “Binaların Depremde Göçme Risklerini Tayine Yarayan Hızlı Puanlama Yöntemleri Mukayeseli Değerlendirme Raporu”, Kadıköy Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğü, Ekim 2007, Sayın Şule Yardım 0532. 464 67 38, sule.yardim@kadikoy.bel.tr, http://yeni.kadikoy.bel.tr, Kadıköy. (CV-399).