Yeni tasarım ve içeriğiyle okurlarıyla buluşan Türkiye’nin en köklü inşaat dergisi olan İnşaat Dünyası dergisi, Türkiye’nin lokomotif sektörü olan inşaat ve yapı sektörünün uluslararası gelişimini ana misyonu olarak görür ve yıllardır ödün vermediği yayıncılık çizgisini sürekli geliştirerek bu misyonu gerçekleştirmeyi hedefler.

Sürekli canlı bir pazar: Türkmenistan

Kafkasya’nın en büyük ülkelerinden Türkmenistan, önümüzdeki beş yıla dev inşaat projeleriyle girerken Türk firmalarının bu ülkedeki yatırımları da büyüyor. İnşaatın en büyük sektörlerden biri olduğu ülkede özellikle 2017’de yapılacak 5. Asya Olimpiyatları kapsamında düşünülen projelerle başkent Aşkabat’ın 2020’ye kadar tamamlanması hedeflenen kent programı yabancı yatırımcının dikkatini çekiyor.

Ülkede şu anda 32.3 milyar dolar maliyeti olan 2100 tesisin inşası sürüyor. Aşkabat’ın kentleşme programının da en az 2.3 milyar Euro’ya mal olacağı hesap ediliyor. Hazırlıklarına ilk olarak 2010’da başlanan 5. Asya Olimpiyatları için de yalnızca ilk etapta 2 milyar dolarlık bir yatırım sözkonusu.

BÜYÜK YENİDEN YAPILANMA

Onlarca okul, hastane, binlerce kilometrelik yol inşaatları, gaz ve su boru hatları, enerji hatları gibi tesisleri kapsayan ve yine 2020’ye kadar tamamlanması hedeflenen Ulusal Program kapsamında şimdiden 1.4 milyar dolarlık bir yatırım yapılmış durumda. Ülkede endüstri ve ulaşım sektörleri de benzer biçimde bir yeniden yapılanma programı kapsamında.

Türkmenistan aynı zamanda “Ulusal Turistik Bölge” olarak bilinen Awaza’da da büyük inşaat projelerini sürdürüyor. Bu bölgede yeni eğlence, spor ve kültür tesislerinin yapımı devam ediyor. Sektörde % 28.3’lük büyümeyi öngören 5 milyar dolarlık bütçenin kabul edildiği 2011’de 7 milyar dolar değerinde yapı inşası gerçekleşti. Geçen yıl bağımsızlığının 20. yıldönümünü kutlayan ülkede 350’ye yakın yeni tesisin açılışı gerçekleştirildi.

PASTANIN ESAS PARÇASI TÜRK FİRMALARINDA

Bağımsızlığını kazandığı 1991’den bu yana Türkmenistan’da 600’ün üzerinde Türk firması toplam değeri 26 milyar doları aşan projeler gerçekleştirdi. Türk firmaları bu süre boyunca 700’e yakın projenin yapımını üstlendi. Özellikle idari bina, okul, kreş, hastane, yol, köprü, enerji tesisleri, havaalanı, park bahçe düzenlemeleri, otel gibi alt ve üst yapı gibi alanlarında yoğunlaşan Türk inşaat firmalarının çalışmaları ülke ekonomisinde önemli bir faktör durumunda.

Türk inşaat firmaları için Avrasya’daki en büyük pazar olma özelliği taşıyan Türkmenistan’da bugüne kadar otoyol, elektrik santrali, doğalgaz çevrim santrali, asfalt tesisi, köprü, çimento fabrikası, havalimanı ve konut inşaatları gibi alanlarda çalışmalar yapıldı. 2008’de 5,3 milyar dolarlık 97 adet projenin Türk firmalarınca üstlenildiği ülkede 2010’da 4.2 milyar, 2011 yılında yaklaşık 4 milyar dolarlık müteahhitlik işi alındı.

Türkmenistan’da yaşayan yaklaşık 9500 Türkiye vatandaşından 6000’i inşaat sektöründe istihdam ediliyor. Geçen yıl Türk inşaat firmaları ülkede 40’ın üzerinde okul, spor tesisi, konut, otel, elektrik santrali, tren yolu istasyonları, kamu binaları, fabrika ve hastane inşaatı üslendi. Ülkedeki önde gelen Türk şirketlerinden Rönesans İnşaat geçen yıl Mari’de 350 milyon dolara fabrika inşaatı işini alırken Tekfen İnşaat ve Tesisat AŞ de Güney Yoloten Gaz Sahası Projesi’nde alt yüklenici olarak proses sahası yardımcı tesisleri işlerinin yapılması ve doğalgaz boru hattı inşası işini 261 milyon dolara yapacak. Türk firmalarından Art İnşaat Ltd Şti de ‘Akşehir’ diye adlandırılan ve her yerin beyaz olduğu Aşkabat’ta her çeşit beyaz mermerin tedariğini sağlıyor.

Çin, Güney Kore ve Birleşik Arap Eemirlik-leri’nden de firmaların faaliyet yürüttüğü ülkede Türk firmalarının esas rakibi ise Fransız Bouyges Turkmen firması. Bouyges, aralarında devlet binalarının da olduğu çok sayıda büyük projeyi üstleniyor.

2011’DE % 12.5 BÜYÜME

Dünya’da en çok Türk işçinin istihdam edildiği ikinci ülke olan Türkmenistan’da inşaat sektörü geçen yıl %12,5’lik bir büyüme göstererek ulaştırma (%8), ticaret (%8.9), hizmet (%8.1) sektörlerini geçerek en fazla büyüyen sektör oldu. 7 milyar dolar tutarında projelerin 4 milyar dolarının Türk firmalarına verildiği ülkede geçen yıl tamamlanan inşaat projelerinin bir dökümü de şöyle gerçekleşti:

114 sosyal tesis inşası.

1109 km su boru hattı, 1782,5 km doğalgaz boru hattı döşemesi.

848,7 km yok inşası.

980,6 km elektrik hattı inşası.

Uzun vadeli inşaat kredileri ile 874 konut inşaasının devam ettiği ülkede geçen sene çeşitli bankalar tarafından verilen kredi bir önceki yıla oranla %20,1 arttı. Özel sektöre verilen kredilerdeki artış oranı da %77 oldu.

115 MİLYON DOLARLIK YENİ İHALE

Türkmenistan’da Türk inşaat firmalarının son dönemlerde aldığı büyük projeler arasında geçen Eylül ayında 5 firmanın kazandığı büyük konut ihalesi bulunuyor. Şahin İnşaat, ERG İnşaat, Total İnşaat, Taşyapı İnşaat ve Birsen İnşaat, 115 milyon dolarlık konut inşaatı ihalesini kazandı. Başkent Aşkabat’ta yapılacak ve her biri 4 katlı olacak 23 konutun 2013’ün Eylül ayına kadar tamamlanması planlanıyor.

DEV TURİZM BÖLGESİ

Türkmenistan gelecek on yılına damga vuracak projelerinden biri olan Avaza Turizm Bölgesi, Türk firmalarının en çok ilgilendiği projelerden biri. Türkmenistan, Hazar Denizi kıyısındaki Avaza bölgesini 2007’de turizm bölgesi ilan ederek burada büyük projelere başladı.

Bölgedeki projelerin %90’ına yakını Türk şirketleri tarafından yapılacak. 2020’de bitecek projenin toplam maliyeti 7 milyar dolar olacak. Proje için 26 kilometre uzayan sahilde 5 bin hektar alan ayrıldı.

Son beş yılda 1, 4 milyar dolarlık yatırımın yapıldığı bölgede 1700 kapasiteli 8 otel, 880 kişilik dinlenme merkezi, 254 MW gücünde gaz türbinli elektrik santrali, uluslararası havaalanı, 7 kilometrelik suni kanal ve su arıtma tesisi inşaatı gerçekleştirildi.

Proje kapsamında son olarak Ekim ayında 6 Türk firması 238 milyon dolarlık proje başvuruları onaylandı. Buna göre Tema Mühendislik, Kayı İnşaat, Hatipoğlu İnşaat, Setta İnşaat, Şahin İnşaat ve Çakır İnşaat, Avaza’daki tatil köylerinin inşasını üstlenmeye hak kazandı. Bir başka Türk firması Belda İnşaat da Avaza’da 200 milyon dolarlık iki ayrı otel ve dinlenme tesisi ihalesini kazandı. FİRMALAR VE SON DÖNEM PROJELERİ

Ülkede faaliyet gösteren Türk inşaat firmalarından öne çıkanlar şunlar: Art İnşaat, Rönesans, Sedaş, Polimeks, Alsu, Visor, ERG, HSY Yapı, Şark, 5M, Doğu Akdeniz, Özerli, Ahsen, İlk İnşaat, Soykaya, Bilim Makina, MERV, Cilasin, Onur, Doğu Akdeniz, F-KA, Gökoğuz, Total, Bahar, Doğanay, Cotam, Engin Group, Hatipoğlu ve Erku İnşaat. Hemen tümünün son yıllarda büyük projeler yapıp bitirdiği firmaların bu yıl da devam edecekleri büyük bütçeli çok sayıda proje bulunuyor.

Son iki yılda alınan projelerden öne çıkanları şöyle:

Polimeks: Aşkabat şehir valiliğince verilen 1 milyar 970 milyon dolarlık Olimpiyat Kompleksi. (Projenin 2014’te tamamlanması hedefleniyor.) 327 milyon dolarlık askeri okul ve 262 milyon dolarlık Çandıbil yolları projeleri.

Lotus İnşaat: 390 milyon dolarlık elektrik santrali ihalesi.

Rönesans İnşaat: 350 milyon dolar, Mari Sanayi Tesisleri,

Tekfen İnşaat: 260 milyon dolarlık Güney Yoleten Gaz Sahası projesi.

Eser Taahhüt: 266 milyon dolarlık Serdar-Gumdağı otoyolu projesi.

Erga İnşaat: Merkez Bankası ile Türkmenbaşı Bankası’nın verdiği 72.8 milyon dolarlık konut inşaatları.

Doğu Akdeniz İnşaat: Tarım Bakanlığı’nın verdiği 33.2 milyon dolarlık konut inşaatı.

F-KA İnşaat: Tarım Bakanlığı tarafından verilen 36.6 milyon dolarlık konut inşaatı.

5M İnşaat: Ticaret ve Dış Ekonomik İl. Bakanlığı’ndan verilen 29.5 milyon dolarlık konut inşaatları projesi.

Gökoğuz İnşaat: Devlet Ürünleri ve Ham Maddeleri Borsası’nca verilen 32.7 milyon dolarlık konut projesi.

Total İnşaat: Devlet Sınır Dairesi tarafından, 20.7 milyon dolarlık konut inşaatı.

İlk İnşaat: Devlet Bakanlığı İş Yönetim Müdürlüğü’nün verdiği, 19 milyon dolarlık okul ve kreş inşaatı.

Cotam Enterprises: Sağlık Bakanlığı’yla Tekstil Sanayi Bakanlığı’nın verdiği toplam maliyeti 172 milyon dolar tutan Mollakara Şifahanesi İnşaatı, Kardiyoloji Hastanesi Tedavi Bölümü ve Pamuk İpliği Fabrikası inşaatları.

Engin Grup: Tekstil Sanayi Bakanlığı’nca verilen 119.6 milyon dolarlık Kumaş Boya Fabrikası inşaatı.

Bahar İnşaat: Devlet Başkanlığı İş Yönetim Müdürlüğü’nün verdiği 19 milyon dolarlık okul ve kreş inşaatı projesi.

AVANTAJ VE DEZAVANTAJLAR

Türkmenistan’la ilgili detaylı analiz çalışmaları yapan Türkiye’nin Türkmenistan Ticaret Müşavirliği’ne göre, ülke birçok yönden avantajlar sunarken birkaç yönden de olumsuzluklar barındırıyor. Müşavirliğin “Müteahhitlik Hizmetleri Ülke Profili” raporu, firmaların genel olarak karşılaştıkları sorunlar olarak şu konuları sıralıyor:

“Yabancı işçi kotası, oturma izni almakta karşılaşılan sorunlar, kalifiye işgücü sıkıntısı, vergiler, sosyal güvenlik giderleri, hak edişlerin alınamaması, bankacılık sorunları, Türk bankalarının teminat mektuplarının kabul görmemesi, bürokratik sorunlar, hukuk sisteminin zayıflığı veya ağır işlemesi, Türk müteahhitlerine karşı önyargı.”

Rapor, yatırımcıya başvurulan ihalelerde ciddi bir araştırmadan geçirilmesi önerisinde bulunuyor. Çoğu firmanın ihale süreçleri kısa olduğu için projeyi detaylı incelemeden ihaleye girdiğini belirten rapor, bu nedenle sorunlar yaşanabildiğine dikkat çekerken ülkede özellikle Türk firmaları arasındaki rekabette firmaların fiyat indirimlerinin sektördeki imajı bozduğuna dikkat çekiliyor.

Müşavirlik raporu, bir başka sorun olarak ihale sözleşmelerinde çıkan anlaşmazlıkların uluslararası mahkemelere taşınma izni olmamasını gösteriyor. Rapora göre bu tür durumlarda da Türkmen mahkemeleri Türk firmaların aleyhine kararlar verebiliyor.

FİRMALARIN ALACAK SORUNLARI

Türkmenistan, büyük inşaat pazarına rağmen son bir yıldır bazı Türk firmalarıyla yaşadığı ödeme sorunlarıyla da gündeme gelen bir ülke. Geçen yıl özellikle Haziran ayında bazı şirketlerin ücretlerini alamadıklarına dair şikayetleri gündemi meşgul etmişti. Aralarında İçkale İnşaat, Avrasya İnşaat, Kılıç İnşaat gibi firmaların olduğu Türk inşaat şirketleri alacaklarını tahsil edememeleri durumunda sorunu yargıya taşıyacaklarını açıklamıştı.

Toplam alacak miktarının 1 milyar doları aştığı belirtilen sorun, ülkeyi geçen yıl Mayıs ayında ziyaret eden Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün görüşmelerinde de gündeme gelmişti. Gül’ün ziyaretinin ardından bir açıklama yapan Türkmenistan Devlet Başkanı Berdimuhammedov da “Küresel ekonomik kriz şartlarında bile Türk ortaklarımıza, yaptıkları işlere karşılık ödemeleri zamanında ve istikrarlı biçimde yapmaktayız” diye konuşmuştu.