Türkiye İMSAD: 2021’de ihracat hedefimiz 22 milyar doları aşmak

İnşaat malzemesi sanayi ihracatı, 2020’de miktar bazında tüm zamanların en yüksek yıllık ihracatını gerçekleştirerek yeni bir rekora imza attı. İhracatta, 2020’de 21 milyar doları aşan Türkiye İnşaat Malzemeleri Sanayisi’nin pandemi sürecinde küresel pazarda güvenilir bir iş ortağı olduğunu bir kez daha gösterdiğini kaydeden Türkiye İMSAD Yönetim Kurulu Başkanı Tayfun Küçükoğlu, sorularımızı yanıtladı.

İnşaat ve yapı malzemeleri sektörünün 2020 yılı ihracat performansını değerlendirir misiniz? En fazla ihracat, hangi ürün grubunda/gruplarında yapıldı? Sektörün, ihracat alanında ulaştığı büyüklüğü rakamlarla sizden dinleyebilir miyiz?

Tüm dünyada olduğu gibi 2020 yılında Türkiye’nin inşaat malzemeleri ihracatını ve ihracat pazarlarının seyrini Covid-19 salgınının etkileri şekillendirdi. İnşaat malzemeleri sanayisi yılın ilk çeyreğinde yüksek bir ihracat performansı gerçekleştirdi. İkinci çeyrekte dış ticaret, salgının etkileriyle sert bir şekilde daraldı, fakat üçüncü çeyrekte toparlanma eğilimine girdi. Son çeyrekte ise inşaat malzemeleri ihracatı önemli bir artış gösterdi. Böylece 2020 yılının tamamında inşaat malzemeleri ihracatı değer olarak yüzde 1,5 düşerek 21,16 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Her ne kadar yüzde 1,5 gibi bir gerileme karşımıza çıksa da pandemiye rağmen ihracat performansımızın oldukça iyi olduğunu söyleyebiliriz. Hatta son 3 yıla baktığımızda da inşaat malzemeleri sanayi ihracatının 21 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini görüyoruz.

İnşaat malzemesi sanayi ihracatı, otomotiv, tekstil ve hazır giyimden sonra en yüksek ihracat yapan üçüncü sektör konumunda yer alıyor. Türkiye’nin toplam ihracatının miktar olarak neredeyse üçte birini inşaat malzemeleri sanayisi gerçekleştiriyor.Hatta 2020’de sektörümüz miktar bazında tüm zamanların en yüksek yıllık ihracatını gerçekleştirerek yeni bir rekora imza attı. 2020 yılında inşaat malzemeleri ihracatı miktar olarak yüzde 16,2 arttı. 2019 yılında 51,6 milyon ton olan ihracat 2020’de 59,96 milyon tona yükseldi. Verilerde, özellikle çimento ihracatındaki artışın toplam miktar artışında etkili olduğunu görüyoruz. İnşaat malzemeleri sanayisinin ortalama yıllık ihracat birim fiyatı ise 2019 yılında 0,41 dolar/kg iken 2020’de 0,35 dolar/kg’a geriledi. Bu gerilemede salgın ve pazar koşullarının ortalama ihracat birim fiyatları üzerinde yarattığı aşağı yönlü baskı etkili oldu. 2020 yılında inşaat malzemeleri sanayisini kapsayan 8 alt ürün grubundan 7’sinde ihracat miktar olarak geçen yılın üzerine çıktı ve oldukça iyi bir performans gösterdi. 2020’de en yüksek ihracat miktar artışı yüzde 24,1 ile mineral, taş ve toprak ürünlerinde gerçekleşti. Ağaç ve ahşap ürünlerde ihracat miktar olarak yüzde 18,7, prefabrik yapılarda yüzde 12,9, kimyasal bazlı ürünlerde yüzde 9,3, yalıtım malzemelerinde yüzde 4,2, metal bazlı ürünlerde yüzde 3,1, elektrik malzemeleri ve teçhizatlarında ise yüzde 2,6 yükseldi. Demir çelik ürünleri 2020’de yüzde 3,5 ile ihracatı miktar olarak düşen tek alt sektör oldu.          

Türkiye, hâlihazırda inşaat ve yapı malzemeleri alanında kaç ülkeye ulaşıyor? En fazla ihracat hangi ülkelere yapılıyor?

İnşaat malzemeleri sanayisi halen 200’e yakın ülkeye ihracat yapıyor. İnşaat malzemeleri ihracat pazarlarımızda ilk sırayı; 2016’da ABD, 2017’de İngiltere, 2018’de Almanya, 2019’da ise İsrail almıştı. 2019’da İsrail’i Irak, İngiltere, Almanya ve ABD izlemişti. 2020 yılı ihracat pazarlarına yönelik raporumuz hazırlanıyor, ancak inşaat malzemeleri sanayisinin en yüksek ihracat yaptığı pazarların ağırlıklı olarak gelişmiş ülkelerden oluştuğunu söyleyebiliriz. İnşaat malzemeleri sanayisinin ihracatı çok sayıda alt sektörden ve çok çeşitli ürünlerden oluşuyor. Dolayısıyla sektörümüzün ihracat pazarları da çeşitlilik gösteriyor. İnşaat pazarlarındaki gelişmeler ve bu pazarlar ile olan ilişkiler inşaat malzemesi ihracatının yönünü belirliyor. 2020 yılını ise daha önceki yıllardan ayrı tutarak değerlendirmemiz gerekiyor. Çünkü 2020’de küresel pazarlar mevcut faktörlerin dışında en fazla Covid-19’un yarattığı kısıtlamalardan ve buna bağlı belirsizliklerden etkilendi. Ama ülkemiz inşaat malzemeleri sanayisi pandemi sürecinde aldığı önlemlerle üretmeye devam ederek, küresel pazarda güvenilir bir iş ortağı olduğunu bir kez daha gösterdi. 2020’de ciddi bir testten geçen sektörümüzün odaklandığı alanların başında ihracat geldi. İnşaat malzemeleri sanayisinde özellikle satış kanallarını çeşitlendiren firmalar, kapanan ve açılan pazarları hızlı ve etkin bir şekilde yönetti. Alıcılara ürün sağlarken en önemli güçlükler lojistik tarafta; limanlarda, sınır geçişlerinde ve depolarda yaşandı. Avrupa pazarında bu sorunlar hızlıca çözülebildi. Hem iç hem de dış talepte, ikinci çeyrekten sonra yaşanan kuvvetli bir genişleme oldu ve bu gelişme kalan çeyreklere de yansıdı. Böylece 2020 yılında beklentilerin üzerinde bir toparlanma yaşandı.

İnşaat ve yapı malzemeleri sektörü açısından öne çıkan pazarları da konuşmak isteriz. Bu ülkeler ihracatta ne tür fırsatlar sunuyor? İnşaat ve yapı malzemeleri sektörü özelinde bakıldığında Türkiye’yi dünya arenasında nerede görüyorsunuz? Sektörün ülke ihracatına katkısını özetler misiniz?

Türkiye inşaat malzemeleri sanayisinin geçmiş yıllarda mevcut pazarlarının başında; Irak, Suriye, Libya, Mısır, Türki Cumhuriyetler ve Rusya geliyordu. Bu ülkelere yönelik ticarette, ekonomik ve siyasi konjonktür nedeniyle gerileme yaşandığı için mevcut pazarlarda toplam ihracatımız azaldı. Bu gelişmelerin etkisiyle sektör olarak daha fazla Avrupa ülkelerine, Amerika kıtasının kuzey ülkelerine, Sahraaltı Afrika’ya, Asya ve Uzak Doğu gibi yeni pazarlara açılmaya başladık. Yakın ve komşu pazarlarımızdan AB ülkeleri, ihracatımıza önemli katkı sağlıyor. Türkiye, inşaat malzemelerinde en yüksek ihracatı; ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Kanada gibi ülkelere yapıyor. Ülke olarak çok kaliteli üretim gerçekleştiriyoruz ve inşaat malzemelerinin birçok alanında dünyada liderliğimizi sürdürüyoruz. En yüksek ihracat yaptığımız ülkeler sanılanın aksine Avrupa ülkeleri… İhracat yaptığımız ilk 20 ülke arasında 8 tane gelişmiş ülke var. Yani bizim önemli pazarlarımız olan gelişmiş ülkeler rakibimiz değil. Aslında rakibimiz gelişmekte olan ülkelerdir. Pandemi süreci ve sonrası için ihracat planlarımızda özellikle yakın coğrafyada yer alan, Libya, Mısır, Irak gibi ülkelere yeniden ağırlık vermemiz gerekiyor. Bununla birlikte bir taraftan ülke ve bölge çeşitliliği artırılırken diğer taraftan global trendler takip edilerek ürün çeşitliliğinin artırılması ve katma değerli üretime öncelik verilmesi gerekiyor. Rakiplerimiz karşısında avantajlı konumda kalmanın ancak bu şekilde mümkün olabileceğini düşünüyoruz. Aksi takdirde ihracatımız miktar olarak artsa bile birim değer olarak gittikçe azalacaktır.

Bugün küresel pazarda önemli bir değişim yaşanıyor. Sanayi devrimiyle dünyadaki dengeler değişti ve bu değişim çok uzun sürede gerçekleşti. Ancak günümüz dünyasında çok kısa sürede muazzam değişiklikler olabiliyor. Covid-19 etkisiyle küresel eksen kaymasında bambaşka dinamikler oluştu. İngiltere’nin Brexit sonrası imzaladığı serbest ticaret anlaşmaları, Çin’in de aralarında bulunduğu Asya-Pasifik bölgesindeki 15 ülkenin, dünyanın en büyük serbest ticaret anlaşmasını imzalaması, gelecekte yaşanacak değişimlerin işaretini veriyor.

Küresel salgının etkisiyle ülkemizin coğrafi öneminin daha da ön plana çıktığını görüyoruz. Dolayısıyla önümüzdeki süreçte kendimize güvenerek, kıymetimizi bilerek ve hızlı gelişeceğimize inanarak planlı ve programlı bir şekilde ilerlemeliyiz. Önümüzdeki dönemde değişen yeni dünya konjonktürü ve dinamikleri için ülkemize birçok ülkeden yatırımcının geleceğini, mevcut imkânlarla beraber önce coğrafyamızda, ardından global pazarda önemli fırsatlar yakalayacağımızı düşünüyoruz. Ayrıca 2021’in ikinci çeyreğinde aşı uygulamalarında yaşanan gelişmelerle birlikte küresel salgının etkisinin azalması bekleniyor. Covid-19, gelirken yarattığı sancıların yanında giderken de başka sancılar ve izler bırakarak, değişen alışkanlıklarımızı da değiştirerek gidecek. Yaşanacak talep coşkusuyla beraber arz-talep dengesizliğinin sancılarının başlayacağını ve global enflasyon sorununu yönetmek durumunda kalacağımızı da şimdiden öngörmemiz lazım. 

Türkiye inşaat malzemeleri sanayisi, özellikle ihracat tarafında yakın dönem planlarını ve hedeflerini nasıl şekillendirdi?

İnşaat malzemeleri sanayisi, gerek toplam üretimi ve istihdamdaki payı, gerekse diğer sektörlerle yakın ilişkisinden dolayı ülkemiz için stratejik önem taşıyor. Türkiye, inşaat malzemesi üretiminde dünyanın en büyük 5 ülkesinden biri. İnşaat malzemesi sektörü, inşaat endüstrisinin sanayi tarafını temsil ediyor ve ülkemizin dış ticaretine, istihdamına ve büyümesine olan katkısıyla müteahhitlik, mimarlık, gayrimenkul ve teknik müşavirlik sektörlerinden ayrışıyor. Ağırlıklı taşa-toprağa dayalı, kendi maden yataklarımızdan elde edilen madenlerin işlendiği bir sektörden bahsediyoruz. Otomotiv de dahil olmak üzere, ülkemize en yüksek katma değer, inşaat malzemeleri sanayisi tarafından sağlanıyor. Bulunduğumuz coğrafyada ve tüm kıtalarda ihracat yapma kapasitesine ulaşmış Türkiye inşaat malzemeleri sanayisi, gelişimiyle ülkemiz adına gururlanmamızı sağlıyor. Ürünlerimizin fiyat ve kalite performansı, güvenilirlik ve rekabet gücümüzü artırırken, aynı zamanda pazar payı ve pozitif algının da artmasına imkân tanıyor. İçinde bulunduğumuz bu ‘yeni normal dönemde’ sabırlı, planlı ve stratejik hazırlıklarla, gelişimimizin artan ivmeyle devam edeceğine eminiz. Gelişmiş ülkelerin de aralarında bulunduğu ihracat portföyümüz, kapasitemiz, rekabetçilik gücümüz, gelişen algımız da ülkemize yönelik inşaat malzemeleri ithalatını azaltma potansiyelimizi işaret ediyor. Tüm bu gelişmeler çerçevesinde değerlendirdiğimizde mevcut pazarlarda pandemi etkisinin azalması halinde 2021 yılında 22 milyar dolarlık bir ihracat rakamını aşacağımızı öngörüyoruz.

Türkiye inşaat malzemeleri sanayisi gelişen, değişen ve yükselen tüketici beklentileriyle önemli gelişim hareketi içinde. Sadece kendine değil içinde bulunduğu coğrafyaya yetecek kadar üretim gücümüz bulunuyor. Dolayısıyla Türkiye inşaat malzemeleri sanayisi, bugün ithalatının 3 misli ihracat yaparak ülkemizin gelişimine kritik fayda sağlıyor.Hedefimiz, Covid-19 sonrası 5 yıllık süreçte ithalatın 4 misli ihracat seviyesine ulaşmak ve ülkemize sağladığımız cari fazlayı artırmaktır. Çünkü teknik, teknolojik, altyapı ve insan kaynağı açısından bu potansiyele sahibiz.