Ali Türker: Kuru yapı sistemlerinin depremde avantajları

İNŞAAT DÜNYASI DERGİSİ Mart-Nisan 2024 sayısında “Özel Dosya” bölümünde “Deprem Performansı Yüksek Yapılar ve Güçlendirme Teknikleri” konusunu masaya yatırdı. Dosya çerçevesinde sorularımızı yanıtlayan Knauf Türkiye Genel Müdürü Ali Türker, “Alçıpan® ile oluşturulan kuru yapı sistemlerinin sismik avantajları; hafif olmaları, binanın ölü yükünü azaltmaları ve süneklikleridir. Alçıpan® Sistemleri, dinamik yükler karşısında sünek davranış gösterdiğinden, deprem anında taşıma güçlerini kaybetmeden ve büyük deformasyonlara uğramadan deprem enerjisini absorbe edebilirler” dedi.

“Sismik faaliyet” elastik enerjinin yer kabuğundaki kaya kırılmasından veya bir patlamadan dolayı serbest bırakılmasından kaynaklanan titreşim olarak tanımlanır ve deprem olarak adlandırılır. Jeolojik olarak en aktif deprem kuşağı üzerinde yer alan Türkiye’de; Kuzey Anadolu Fay Hattı, Doğu Anadolu Fay Hattı ve Batı Anadolu Fay Hattı olmak üzere 3 adet fay hattı bulunmaktadır.

Depremi önlemek maalesef mümkün değildir, fakat ona hazırlıklı olmak ve doğurabileceği zararları en aza indirgemek mümkündür.

Bir binanın içindeki veya üzerindeki bileşenleri iki şekilde tanımlayabiliriz. Yapının sağlamlığını sağlayan taşıyıcı elemanlar ve yapının kullanımını ve estetiğini etkileyen taşıyıcı olmayan elemanlar. Taşıyıcı olan; kolon, kiriş gibi elemanlar, binanın tüm yükünü taşıyan ve gücünü etkileyen temel bileşenlerdir. Taşıyıcı olmayan elemanlar ise bina içinde duran ya da taşıyıcı sisteme sabitlenen hareketli veya hareketsiz bileşenlerdir.

YAPISAL OLMAYAN BİLEŞENLERİN DEPREME UYGUN TASARIMI KRİTİK ÖNEMDE

Günümüzde uluslararası bilimsel ve teknik topluluklar, yapısal olmayan bileşenlerin depreme uygun tasarımının kritik önemini kabul etmektedir. Çünkü yaşanan birçok deprem, yapısal olmayan bileşenlerin önemini gözler önüne sermiştir.

Yapısal olmayan bileşenlerin hasar görmesi veya çökmesinin ekonomik ve sosyal kayıplar açısından ciddi sonuçlara yol açabileceğini, binaların işlevselliğini sınırlayabileceğini ve insan hayatı için önemli bir tehlike oluşturabileceğini göstermiştir.

Knauf olarak ürettiğimiz tüm ürün ve sistemler; yaşadığımız, çalıştığımız veya eğitim gördüğümüz yapıların hemen hepsinde yer alan bölme duvarlar, asma tavanlar gibi kuru duvar sistemleri taşıyıcı olmayan elemanlar içinde sınıflandırılmaktadır.    

KURU DUVAR SİSTEMLERİ HEM KULLANICI HEM DE YAPININ DİĞER ELEMANLARI İÇİN  FAYDALIDIR 

Genel olarak düşük ağırlığa sahip olmaları, esnek yapıları, çevre dostu olmaları, mekansal akustik, yangın dayanımı gibi özel performansları sağlayabilmesi, uygulama kolaylığı ve alan tasarrufu sağlaması gibi özellikleriyle kuru duvar sistemleri hem kullanıcılara hem de yapının diğer elemanlarına ciddi fayda sağlamaktadır.

Yapılan araştırmalar ve testler göstermiştir ki; sismik tasarımda kuru duvar sistemleri geleneksel duvarlara göre daha yüksek verimliliğe sahiptir. Kuru duvar sistemleri, yapı prensipleri gereği esnek oldukları için, kolon ve kiriş gibi taşıyıcı çerçeve sistemin hareketlerine uyum sağlayarak yapısal kararlılıklarını koruyabilirler.

Alçıpan® ile oluşturulan kuru yapı sistemlerinin sismik avantajları ise; hafif olmaları, binanın ölü yükünü azaltmaları ve süneklikleridir. Alçıpan® sistemleri, dinamik yükler karşısında sünek davranış gösterdiğinden, deprem anında taşıma güçlerini kaybetmeden ve büyük deformasyonlara uğramadan deprem enerjisini absorbe edebilirler. Kuru yapı sistemleri sünek oldukları için geleneksel duvar sistemlerine kıyasla çok daha büyük kat öteleme oranı sergiledikleri görülmektedir.

Deprem yükü, binanın ağırlığı ile doğru orantılı olduğundan, geleneksel ağır duvarlarla yapılan binalarla karşılaştırıldığında kuru yapı duvarlarla yapılan binaların deprem yükünden daha az etkilendiği görülmüştür.

Geleneksel ağır duvarlarla yapılan binaların katlarında oluşan büyük deprem yüklerini karşılamak için yapının statik hesabına göre daha çok malzemeye (betonarme, çelik, vs.) ihtiyaç duyulur. Bu şekilde tasarlanan binalar ekonomik açıdan da verimli olmazlar.

Kuru duvar sistemleri, yapıların statik ölü yükünü azaltacağı için yapıya etki edecek deprem yükünü de azaltarak yapıya büyük avantaj sağlarlar. Geleneksel duvarlarla uygulanan binalarda ise, yapıyı etkiyen deprem yükü daha fazla olacağından dolayı hem bina hem de duvar fazlasıyla etkilenir.

Deprem sırasında taşıyıcı olmayan sistemler ve bileşenler kendi dayanımlarını korumalı ve taşıyıcı sistemin hareketlerine uyum sağlamalıdır. Asma tavan ve bölme duvar gibi kuru duvar sistemleri binanın hasarını sınırlamak veya deprem sonrası işletmelerin çalışmalarının aksamaması için yönetmeliklere uygun olarak tasarlanmalıdır. Yapılan birçok test Alçıpan® duvarların, ulusal standartlarda uygun görülen ötelenme hareketlerini tamir edilebilir hasarlarla bütünlüğünü koruyarak atlatabildiğini göstermiştir.

KNAUF DEPREM FARKINDALIKLARINI ARTIRMAK İÇİN ÖNCÜ ROL ÜSTLENMEKTEDİR

Knauf’un bu alandaki çalışmaları Global çapta devam etmekte olup, deprem konusuna verdiği yüksek önem ile sürekli olarak kuru yapı sistemleri ile ilgili yetkinliği kanıtlanmış üniversitelerde (örn. Napoli Üniversitesi) birçok testler gerçekleştirerek kuru yapı sistemlerinin deprem karşısında gösterdiği davranışları incelemektedir. Bu sayede tüm paydaşların deprem konusundaki farkındalıklarını artırmak için öncü bir rol üstlenmektedir.

Ülke olarak yaşadığımız acı deneyimler gösterdi ki; yapı malzemeleri sektöründe üretici, karar verici ve/veya uygulayıcı olarak faaliyette bulunan her birimize çok fazla sorumluluk düşüyor. Knauf olarak, bu sorumluluktan yola çıkarak; yapı malzemeleri sektöründe bu konuda öncü olmak, deprem konusunda toplumsal bilinç düzeyini artırmak, yapısal olmayan elemanların önemine dikkat çekmek ve kuru yapı sistemlerinin doğru tasarlanması için öneriler sunarak deprem anında yapıları daha güvenli alanlar haline getirebilmek amacıyla “Knauf Kuru Yapı Sismik Rehberi”ni hazırladık. Kuru yapı duvar sistemlerinin depremde sağladığı avantajlar, bu konudaki yönetmelikler ve sismik uygulamaların önemine dair özenle hazırlanan bu dokümanın hepimize rehberlik etmesini umuyoruz.

Bu çalışmalara ek olarak karar vericiler ile yakın temasta olduğumuzu da belirtmek isterim. Proje mimar ve mühendisleri, müteahhit firmalar ve kamu yetkilileri ile düzenli olarak görüşmelerimizi sürdürüyor, kuru duvar yapının depremde sağladığı avantajların her seferinde bir kez daha altını çiziyoruz.

Güvenli bir gelecek inşa edebilmek, toplumumuzu ve karar vericileri deprem konusunda daha bilinçli hale getirmek için Knauf ailesi olarak bütün gücümüzle çalışmaya devam edeceğiz.