Dünyanın En Yüksek 7 Köprüsü: İki tanesi Türkiye’de
İnsanoğlunun doğaya karşı kazandığı en büyük zaferlerden biri olan köprüler; yalnızca iki yakayı birbirine bağlamakla kalmaz, yer çekimine ve rüzgara meydan okuyan yükseklikleriyle mühendisliğin sınırlarını yeniden tanımlar. Dünyanın en yüksek köprü ve asma köprüleri arasında Türkiye’den iki köprü yer alıyor. İstanbul’da boğazı en kuzeyde birbirine bağlayan Yavuz Sultan Selim 322 metre yükseklikle dünyanın en yüksek asma köprülerinden biridir. Çanakkale Boğazı’nı birbirine bağlayan 1915 Çanakkale Köprüsü’nün de çelik kulelerinin yüksekliği 318 metre olarak ölçülüyor.
Bir yolun yüzlerce metre yükseklikte ilerlemesini sağlamak, sıradan bir köprü inşa etmekten çok daha fazlasını gerektirir. Derin vadiler, dik yamaçlar, zayıf zeminler ve sert hava koşulları projeyi daha başlamadan zorlaştırır. Üstelik bütün bu koşulların yanında trafik yükleri ve deprem etkileri de hesaba katılmalı.
Bu yazıda dünyanın en yüksek 7 köprüsünü ve özelliklerini ele alacağız.
Dünyanın En Yüksek Köprülerini İnşa Etmek Neden Bu Kadar Zor?
Bir köprüyü yüzlerce metre yüksekliğe inşa etmek oldukça zor ve detaylı bir mühendislik planlaması gerektiren bir iştir. Yapının her parçası zeminden başlayarak yeniden hesaplanır. Özellikle derin vadilerde jeolojik yapı, temel tasarımının ilk belirleyicilerinden biridir. Zeminin taşıma kapasitesi, kaya tabakasının konumu ve temel ile zemin arasındaki etkileşim, üst yapının davranışını doğrudan etkiler. Köprü mühendisliğinde zemin-yapı etkileşiminin yeterince değerlendirilmemesi, temel ve taşıyıcı elemanlarda istenmeyen kuvvetlerin oluşmasına yol açabilir.
Temmuz - Ağustos Sayısı Yayında!
İnşaat sektöründeki güncel projeler ve özel röportajlarla dolu yeni sayımızı hemen şimdi okuyun.
Yüksek yapılarda ayakların taşıdığı yük olağanüstü boyutlara ulaşabilir. Bu nedenle temel sistemi yalnızca düşey yükleri karşılayacak şekilde düşünülmez. Yatay kuvvetler, rüzgar etkileri, sıcaklık değişimleri ve deprem hareketleri de tasarımın içine girer.
Geniş ve uzun tabliyelerde rüzgâr yalnızca yatay bir kuvvet olarak düşünülmez. Yapının geometrisi, rijitliği ve aerodinamik davranışı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle tabliye kesiti rastgele belirlenmez. Yapının rüzgar karşısındaki davranışı tasarım aşamasında incelenir.
Öte yandan deprem ve sıcaklık değişimleri gibi durumlar da dikkate alınır. Deprem sırasında üst yapı, ayaklar, mesnetler ve temeller birlikte hareket eder. Tasarımın amacı yapıyı tamamen hareketsiz tutmak değil, oluşan enerjiyi kontrollü biçimde karşılayabilecek bir sistem kurmaktır.
1. Millau Viyadüğü – Fransa
Fransa'nın güneyindeki Tarn Vadisi üzerinde yükselen Millau Viyadüğü, yüksek viyadük denildiğinde akla gelen ilk yapılardan biri. Yapı, Millau ile Béziers arasındaki ulaşımı kolaylaştıran A75 otoyolunun önemli bir parçasını oluşturuyor. 2.460 metre uzunluğundaki viyadüğün en yüksek noktası 343 metreye ulaşıyor. İnşaatın tamamlanması ise üç yıl sürdü.
Millau'yu ilginç kılan ayrıntılardan biri, yapının vadinin içine yerleşmek yerine arazinin üzerinden süzülüyormuş gibi tasarlanması. Yedi betonarme ayak, çelik tabliyeyi taşıyor. Tabliye boyunca 154 adet gergi kablosu kullanılıyor. Bu kabloların taşıdığı yük ve ayakların farklı yükseklikleri, projenin tasarımını doğrudan arazinin şekline bağlıyor.
Projenin bir diğer sorunu şiddetli rüzgarlar. Fransa'nın resmi turizm portalı, bölgede rüzgar hızlarının yaklaşık 200 km/sa seviyesine çıkabildiğini belirtiyor. Bu nedenle bu kadar şiddetli rüzgar karşısında dayanması için titiz bir çalışma gerekti.
2. Duge Köprüsü – Çin
Çin'in Guizhou ve Yunnan eyaletleri arasındaki dağlık bölgede bulunan Duge Köprüsü, Nizhu Nehri'nin derin vadisini geçiyor. Köprünün tabliyesi vadinin tabanından yaklaşık 565 metre yukarıda bulunuyor. 720 metrelik ana açıklığa sahip yapı, toplamda yaklaşık 1.340 metre uzunluğunda. Köprü 2016 yılında kullanıma açıldı.
Duge'nin bulunduğu bölge, köprü tasarımını doğrudan etkileyen sarp bir topoğrafyaya sahip. Dağlık arazi nedeniyle klasik bir yol güzergahı oluşturmak oldukça güç. Köprü sayesinde yol, derin vadinin tabanına inip tekrar yükselmek yerine yüksek kotta devam ediyor. Bu yaklaşım, özellikle dağlık bölgelerde ulaşım mesafesini ve yolculuk süresini azaltabiliyor.
Projenin dikkat çekici taraflarından biri de taşıyıcı sisteminin büyük açıklığı geçmek üzere kurgulanması. Kablolu sistem sayesinde yol tabliyesinin yükleri kulelere ve buradan temellere aktarılıyor.
3. Siduhe Köprüsü – Çin
Çin'in Hubei eyaletindeki Siduhe Köprüsü, yaklaşık 496 metre yüksekliğindeki tabliyesiyle derin bir vadinin üzerinden geçiyor. Köprü 900 metrelik ana açıklığa ve yaklaşık 1.222 metrelik toplam uzunluğa sahip. 2009 yılında tamamlanan yapı, bir dönem dünyanın en yüksek köprüleri arasında ilk sırada yer alıyordu.
Yüksek köprü inşaatında karşılaşılan saha sorunlarını anlatmak için iyi bir örnek. Vadinin iki tarafı arasındaki ilk bağlantıyı kurmak gerekiyordu. Fakat arazinin yapısı nedeniyle tekne veya helikopter gibi alışılmış yöntemlerden yararlanmak mümkün değildi. Çözüm oldukça sıra dışıydı: İlk kılavuz kablolar vadinin üzerinden roketlerle geçirildi. 2006 yılında gerçekleştirilen uygulamada yaklaşık 1.100 metrelik mesafe birkaç saniye içinde aşıldı.
Bu ayrıntı yüksek köprü projelerinde şantiye koşullarının ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor
4. Baluarte Köprüsü – Meksika
Meksika'nın Durango ve Sinaloa eyaletlerini birbirine bağlayan Baluarte Köprüsü, Sierra Madre Occidental dağlarının içindeki derin bir vadiden geçiyor. 1.124 metre uzunluğundaki köprünün ana açıklığı 520 metre. Yol tabliyesi vadinin yaklaşık 403 metre üzerinde bulunuyor.
Köprüde kablo destekli bir taşıyıcı sistem kullanılıyor. Ana açıklığı taşıyan çelik kablolar, iki kule üzerinden tabliyeye bağlanıyor. Toplam 12 ayak bulunuyor ve bunlardan ikisi ana kule görevini üstleniyor. En yüksek kule yaklaşık 169 metre yüksekliğinde. Baluarte Köprüsü'nün bir başka özelliği de Amerika kıtasındaki yüksek köprüler arasında öne çıkması. Yapının 403 metrelik tabliye yüksekliği, inşa edildiği dönemde önemli bir dünya rekoru oluşturuyordu.
5. Puli Köprüsü – Çin
Çin'in Yunnan eyaletinde bulunan Puli Köprüsü, G56 Hangzhou–Ruili Otoyolu üzerinde yer alıyor. Köprünün toplam uzunluğu 1.040 metre, ana açıklığı ise 628 metre. Yol tabliyesi vadinin yaklaşık 485 metre üzerinde bulunuyor. Yapı 2015 yılında hizmete açıldı.
Puli Köprüsü'nün bulunduğu arazi, projenin en zorlu taraflarından biriydi. Vadinin yamaçları dik ve erişimi güç durumdaydı. Köprü ayaklarının oturacağı alanlara ulaşmak bile başlı başına bir şantiye problemiydi. Bu nedenle yapım sürecinde klasik yöntemlerin yanında sahaya özel çözümler geliştirildi.
6. Yavuz Sultan Selim Köprüsü – Türkiye
İstanbul'un Avrupa ve Asya yakalarını Karadeniz'in kuzeyinde birbirine bağlayan Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Türkiye'nin en dikkat çekici ulaşım yapılarından biri. Köprü, Kuzey Marmara Otoyolu'nun önemli bir parçası olarak tasarlandı. 59 metre genişliğindeki yapı 1.408 metre uzunluğunda. Kuleleri ise 322 metre yüksekliğe ulaşıyor.
Yapım sürecinin bir diğer dikkat çekici tarafı zamanlamaydı. Proje yaklaşık 27 ayda tamamlandı. Bu ölçekte bir yapının kısa sürede tamamlanması, şantiye organizasyonunun yanı sıra çelik elemanların üretimi, taşınması ve montajının da hassas biçimde planlanmasını gerektirdi.
7. 1915 Çanakkale Köprüsü – Türkiye
1915 Çanakkale Köprüsü, Çanakkale Boğazı üzerinde Gelibolu ile Lapseki'yi birbirine bağlıyor. Köprünün orta açıklığı 2.023 metre. Bu değer, köprüye dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü unvanını kazandırıyor. Çelik kulelerin yüksekliği 318 metre, kulelerin üzerindeki top mermisi figürleriyle toplam yükseklik 334 metreye ulaşıyor.
318 metrelik kuleler 18 Mart 1915'i, 2.023 metrelik orta açıklık ise Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 100. yılı olan 2023'ü temsil ediyor. Kulelerin üstündeki top mermisi figürleri de Çanakkale Savaşı'nda Seyit Onbaşı'nın taşıdığı top mermisine gönderme yapıyor.
