Fahir Gök: Ana hedefimiz sektörün sürdürülebilir şekilde büyümesini sağlamak

İnşaat Dünyası Dergisi’nin “Aydınlatma Çözümleri” dosyasının özel konuğu olan AGİD (Aydınlatma Gereçleri İmalatçıları Derneği) Yönetim Kurulu Başkanı Fahir Gök sektörün vizyon ve stratejilerini anlattı. Aydınlatma sektöründe Türkiye’nin önümüzdeki 5 yılda dünyanın en fazla ihracat yapan ilk 10 ülkesinden biri olmasını hedeflediklerini söyleyen AGİD Yönetim Kurulu Başkanı Fahir Gök, bugüne dek ürün geliştirme süreciyle ilerleyen sektör için artık araştırma-geliştirme ile büyümenin bir ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Kuruluşundan günümüze AGİD’in yapılanmasını ve sektörün gelişimine katkılarını genel hatlarıyla özetler misiniz? Hangi hedefler doğrultusunda yola çıktınız, şu an kaç üyeye ulaştınız?

AGİD, aydınlatma ürünleri ve bileşenleri üreten 19 üretici firmanın girişimiyle 1997 yılında, Türk aydınlatma sektörünü tek çatı altında birleştirerek, ulusal ve uluslararası platformlarda etkin ve saygın bir şekilde temsil etmek ve sektördeki tüm paydaşlar için değer yaratmak amacıyla kuruldu.  Bugün itibarıyla 110 üyesi bulunan AGİD, aydınlatma sektörünün %65’ini temsil eden bir kurum haline gelmiştir. Bununla birlikte ana hedefimiz, sektörün sürdürülebilir şekilde büyümesinin sağlanmasıdır. Sürdürülebilirlik, bizim için toplumun içindeki rolümüz ile toplu katkı sağlayabilmektir. Bu katkıyı sağlayabildiğimiz sürece sürdürülebilir olacağız. Bu sebeple de çevre duyarlılığı ve aydınlatmada enerji verimliliği konularında tüm paydaşların bilincinin arttırılması, sektörde teknoloji, inovasyon ve kalite anlayışını geliştirerek ortak stratejilerin oluşturulması, yasal mevzuat ile uygulamaların oluşturulması ve geliştirilmesi sürecinde aktif rol alarak ilgili kurumlarla gerekli çalışmaların yapılması, aydınlatma sektörü için ulusal ve uluslararası boyutta bilgi merkezi haline gelinmesi, sektör paydaşlarının iletişimlerinin ve iş birliklerinin geliştirilmesinin sağlanması ve tüm sektör paydaşlarının haklarının korunması konularında kararlı çalışmalarımıza ilk günkü heyecanla devam ediyoruz.

Türkiye aydınlatma sektörü ne kadarlık bir büyüklüğü sahip? Ülkemiz aydınlatma sektörü açısından global rakiplerle karşılaştırdığınızda nasıl bir yerde duruyor?

Aydınlatma ekipmanları iç pazar büyüklüğü 2013 yılında 2,45 milyar dolara, 2014 yılında ise 2,59 milyar dolara ulaşmıştır. İç pazar büyüklüğü 2015 ve 2016 yıllarında reel olarak büyümüş olmakla birlikte dolar cinsinden küçülmüş ve 2016’da 2,19 milyar dolar olarak ölçülmüştür. 2017 yılında iç pazar hem reel olarak hızlı büyümüş hem de Türk lirasının değer kaybına rağmen 2,31 milyar dolara yükselmiştir. 2018’de ise iç pazar reel olarak da küçülmüş ve 1,94 milyar dolara gerilemiştir. 2019 yılında bu pazar büyüklüğü tüm gelişmelere rağmen aynı oranda korunmuş, salgın döneminde, özellikle ihracatın 2020’nin ikinci yarısındaki artışıyla da 2 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Aydınlatma sektörünün dünya genelindeki büyüklüğü, 2017 rakamlarıyla kayıtlı endüstride yaklaşık 100 milyar dolardır. Bu rakamın içinde Türkiye’nin büyüklüğü yaklaşık 600 milyon dolardır ki bu toplamın %0,7’si oranındadır. Çin yaklaşık 30 milyar dolar ile bu rakamın %30’unu oluşturmaktadır. Bu açıdan değerlendirme yaptığımızda Türkiye olarak önümüzde uzun bir yol bulunmaktadır. Çin’in ihracatta Türkiye’den %120 oranında daha yüksek bir realizasyonu olduğunu dikkate alıp kamu ve özel sektör olarak el ele çalışmalıyız.

Üreticilerimizin yetenekleri ve yetkinlikleriyle önümüzdeki 5 senede Türkiye’nin, dünya genelinde ihracat tarafında ilk 10 ülkeden biri olması hedefimizdir. Bugüne dek sektörde en çok ihracat yapılan Avrupa ülkeleri, Almanya, İtalya ve Fransa’dır. Türkmenistan, Kazakistan gibi Türki Cumhuriyetler, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Ortadoğu ülkeleri, Fas, Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkeleri önemli ihracat pazarlarıdır. Bu ülkeler 2021 yılında da yine ihracatımızın odaklandığı pazarlardır. Kısa ve orta vadede bu listeye İngiltere, Mısır ve Balkan ülkelerinin, uzun vadede ise Amerika’nın dâhil edileceğini, hatta bu ülkelere ihracatımızın başladığını söyleyebiliriz.

Teknolojik gelişmeler, Ar-Ge ve inovasyon artık sektörünüzde önemli rollere sahip. Bu alanlarda yaşanan gelişmeler yıllar içerisinden sektörünüzde ne tür dönüşümleri beraberinde getirdi?

Aydınlatma teknolojisinde yaşanan gelişmeler, Türk aydınlatma ekipmanları sektörünü de şekillendirmektedir. Türkiye’de aydınlatma ekipmanları imalat sanayinde teknoloji faaliyetleri adım adım gelişmektedir. Sanayi, üretim ve ürün teknolojisinde daha çok dışa bağımlıdır. Bu nedenle teknoloji faaliyetleri henüz sınırlı kalmaktadır. Endüstriyel tasarım kısmen daha çok ağırlık verilen alandır. Elektrikli aydınlatma ekipmanları imalat sanayinde teknoloji faaliyetlerinin çıktıları, alınan patentler ve endüstriyel tasarım tescillerinin sayısı ile ölçülmektedir. Buna göre elektrikli aydınlatma ekipmanları imalat sanayinde alınan patent sayısı 2000 yılında 2 iken izleyen yıllarda kademeli ve istikrarlı olarak artmış ve 2018’de 66 olmuştur. Endüstriyel tasarım tescilleri de yıllar itibarıyla önemli artış göstermiştir. 2000’de tasarım tescilleri 115 iken 2010 yılında 505 adet olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında ise 620 adet endüstriyel tasarım tescili alınmıştır. Bu sayının 2020 yılında 1.000’i aştığını söyleyebiliriz.

Son dönemde inşaat sektöründe yaşanan gelişmeler sektörünüze nasıl yansıyor?

Aydınlatmanın yapı ölçeğinde öneminin farkındayız. Bu sebeple de inşaat sektörünün göstergelerindeki gelişmelerden inşaat sektöründe enerji verimliliğine, ürün güvenliği ve denetlemesine kadar farklı başlıklar altında sektörün gelişmeleri her zaman etki oluşturmaktadır.

Aydınlatma sektöründe ivedilikle çözüme kavuşturulması gereken sorunlar nelerdir? Bu sorunların çözümü noktasında sizce ne tür adımlar atılmalı?

Sektör için en önemli sorun, standart dışı ürünler ve bu ürünlerin piyasaya sürülmesi sonucunda oluşan haksız rekabettir. Bugün aydınlatma ürünlerinin piyasa gözetimi ve denetimi için uygulamada olan yönetmelikler; Belirli Gerilim Sınırları İçin Tasarlanan Elektrikli Ekipman ile İlgili Yönetmelik, Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmeliği, Işık Kaynaklarının ve Ayrı Kontrol Donanımlarının Çevreye Duyarlı Tasarım gerekliliklerine Dair Yönetmelik, Işık Kaynaklarının Enerji Etiketlemesine Dair Yönetmelik, Atık Elektrik ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik ve Atık Elektrik ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliğidir. Bu yönetmeliklerin uygulanmasıyla, bilinirlik ve farkındalık arttıkça haksız rekabetin önleneceğini biliyor, çalışmalarımızı da bu doğrultuda yönlendiriyoruz. Bu yönetmeliklerin kapsamı aynı zamanda CE işaretlemesinin uyumluluk gerekliliğidir. Yine sektörünün son yıllardaki teknolojik değişimiyle aydınlatma ekipmanlarının gelecek yıllarda bir ışık kaynağı olmanın ötesinde, farklı katma değerler sunan bir ürün haline geleceğini biliyoruz.

Akıllı binalar, akıllı şehirler kapsamında talep edilen bu katma değerler bir data üretim noktası olmaktan seslendirme hizmeti sunmaya kadar çok sayıda ve değişkendir. Zaman, üreticinin bu katma değerlerin ne olduğunu iyi analiz etmesi ve pazara buna uygun ürünler sunma zamanıdır. Üretici bu konuda çalışmalı, araştırma ve geliştirme süreçlerini buna uygun yapılandırmalıdır. Ekosistemin içinde bu gelişimlere ayak uydurmasını destekleyecek iş birliklerine kesinlikle yer vermeli, bu konuda ortaklıklar geliştirmelidir. Bu gelişim sektörün Ar-Ge gelişimi için de değerli bir fırsattır. Bugüne kadar ürün geliştirme süreciyle büyüyen sektör için artık araştırma-geliştirme ile büyümek ihtiyaçtır. İhracatta büyümemiz ve Avrupa dışında büyük pazarlarda yer almamız için Ar-Ge ve teknolojik gelişmeye ihtiyacımız var. Sektörün önemli bir diğer sorunu ise insan kaynağı ihtiyaçlarındaki değişimdir. Özellikle üretim tarafında, ışık kaynağının LED dönüşümüyle elektriğin yanı sıra elektronik alanında eğitim almış kişilerin işe alımı hızla artmıştır.

Yine teknolojinin kullanıcı tarafında dijitalleşmesi, nesnelerin internetinin çözümlere dâhil olması ile satış, pazarlama ve uygulama süreçlerinde bu konularda yetkinliğe sahip insan kaynağına ihtiyaç duyulmaktadır. Sektör artık ürün değil çözüm üretmektedir ve buna insan kaynağı olarak da hazırlanmalıyız. Hatta bu ihtiyaca paralel son dönemlerde firmalarda yeni bir görev tanımı gündeme geldiğini de biliyoruz; “Saha Uygulama Uzmanı”. Bu kişilerin sorumluluğu, ürünün satılmasıyla birlikte gerekli elektrik ve elektronik altyapının kullanıcı tarafında sorunsuz olarak uygulanması, diğer sistemlerle entegrasyonunun sağlanması ve sistemin sorunsuz şekilde devreye alınmasıdır. AGİD olarak aydınlatma konusunda eğitim veren, vermek isteyen her platforma destek olmak için çalışıyoruz. 2019’da MEB Protokolü ile Teknik ve Anadolu Meslek Liselerine verdiğimiz destek ve bu okullarda “Aydınlatma Dalı” açılması çalışmalarımız önemli birer örnektir. Bu çalışmalarımızın sonucu olarak okullarımızda “Aydınlatma Sistemleri Sertifika Programı” açılması kararının alındığını belirtmek isteriz.

AGİD’in yol haritası bundan sonrası için hangi adımlarla şekillenecek? Gelecek stratejinizin detaylarında neler var?

Bundan sonrasında sektörümüz için en önemsediğimiz proje, AGIMER-AGİD Aydınlatma Merkezi’nin kurulması ve faaliyete geçmesidir. Üreticiye ve son kullanıcıya yol boyunca aydınlatma konusunda ihtiyaç duydukları her konu başlığında destek olabilecek bir merkez kurmak istiyoruz. Dört ana bölüm olarak planlanan merkezde; Aydınlatma Laboratuvarı, Aydınlatma Eğitim Akademisi, Aydınlatma Teknoloji Bölümü ve Aydınlatma Çevre Uyum Bölümü yer alacaktır. Bu merkez hakkında devam ettiğimiz çalışmalarımıza küresel salgın dolayısıyla kısa bir ara vermek zorunda kalsak da kaldığımız yerden çok daha yüksek bir enerjiyle ve istekle devam ediyoruz. Bu projemizin yanı sıra hâlihazırda devam eden, İstanbul Sanayi Odası iş birliğiyle gerçekleştirilen ve 22 üyemizin katılım sağladığı Aydınlatma UR-GE projemiz, sektör adına önemli bir kaldıraç olacaktır.

Proje kimlik hazırlıkları kapsamında tamamlanan TULIPP – Türkiye Aydınlatma Üreticileri Kümesi, sürdürülebilir aydınlatma çözümlerinin dünya çapında geliştirilmesinde ülkemizin temsilcisidir. Gerçekleştirdiği faaliyetlerle tüm üyelerimize ağ oluşturma, yenilikçi ve teknolojik ürünleri geliştirme ve uluslararası projelerde çözümleriyle yer alma fırsatı sunmaktadır. Gelecek konusunda son olarak Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların (AEEE) yönetimindeki sorumluluğumuz ile de farklı hedeflerimiz olduğunu belirtmek isteriz. Yetkili olduğumuz ürün grupları olan küçük ev aletleri ve lambalarda her bir tüketicinin bu ürünlerin geri dönüşüme kazandırılması konusundaki farkındalığının artmasını hedefliyoruz. Bugün bu iki grubunun toplanmasıyla ilgili olarak Türkiye nüfusunun yaklaşık %20’sine ulaştık, iş birliği yaptığımız belediye sayısı 80’e yaklaştı.

Floresan lamba toplama hedeflerimizde ise 2020’de önemli bir artış sağladık ve sadece Türkiye’de değil pek çok Avrupa ülkesiyle karşılaştırdığımızda önde olduğumuz bir toplama oranına ulaştık. Bunun adım adım artacağına inanıyor, geleceğimize katkı sağlamak üzere çalışıyoruz. Gelecek için çalışmalarımıza, stratejimize yön verirken her zaman önemsediğimiz konuları şöyle sıralayabiliriz: Aydınlatma sektörü üretimde rekabetçidir ve bölgesel üretim merkezi potansiyeline sahiptir. Avrupa Birliği normlarıyla üretim yapılmaktadır. İç pazarda üretim ve piyasa denetimleri ile altyapıda iyileşme yaşanmaktadır. Aydınlatma sektörü önemli ölçüde ihracat gerçekleştirmektedir ve gelişecektir. Aydınlatma ekipmanları iç pazarında hızlı büyüme yaşanmaktadır. Türkiye aydınlatma ekipmanları sanayi altyapısı ve pazar olanaklarıyla yabancı sermaye yatırımları için önemli fırsatlar sunmaktadır. Aydınlatma ekipmanları sanayi, teknolojide dışa bağımlıdır. Teknolojik bileşen ithalatında rekabet yoğundur.