Atık Malzemelerden Mimariye: Dünyadan Sürdürülebilir Cephe Örnekleri
İnşaat sektöründe ortaya çıkan atıkların yeniden değerlendirilmesi, sürdürülebilir yapı üretiminin temel başlıklarından biri olarak kabul ediliyor. Bu yaklaşımın en dikkat çekici örnekleri ise bina cephelerinde görülüyor.
Geri dönüştürülmüş malzemeler kullanılarak tasarlanan sürdürülebilir cepheler farklı malzemeleri yeniden mimariye kazandırıyor. Bu yazıda, geri dönüştürülebilir malzemelerle inşa edilmiş sürdürülebilir cephe örnekleri bir araya getirdik!
Geri Dönüştürülmüş Malzemelerle Tasarlanan Sürdürülebilir Cephe Nedir?
Kullanım dışı kalmış ürünlerin veya üretim artıklarının yeniden işlenerek bina kabuğuna kazandırıldığı cephe uygulamasıdır. Plastik ambalajlar panele, kırık camlar kompozit yüzeye, metal hurdalar gölgeleme elemanına dönüşebilir. Yıkılan yapılardan çıkarılan tuğla, kiremit, pencere ve ahşap parçalar ise çoğu zaman özgün biçimleri korunarak yeni projelerde değerlendirilebilir. Bu yaklaşım, atığı yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir yük olarak görmez. Mevcut malzemeyi yeni bir tasarım girdisi olarak ele alır.
Cephelerde Hangi Geri Dönüştürülebilir Malzemeler Kullanılır?
Cephelerde kullanılabilecek geri dönüştürülebilir malzemeler yalnızca plastik, cam ve metalden oluşmaz. Sökülmüş yapı elemanları, endüstriyel üretim artıkları, tarımsal atıklar ve günlük tüketim ürünleri gibi pek çok ürün uygun işlemlerden geçirildiğinde bu gruba dahil edilebilir. En çok tercih edilen ürünler:
Temmuz - Ağustos Sayısı Yayında!
İnşaat sektöründeki güncel projeler ve özel röportajlarla dolu yeni sayımızı hemen şimdi okuyun.
- PET şişeler, PVC profiller, plastik kasalar ve ambalaj gibi geri dönüştürülmüş plastikler
- Tuğla, kiremit ve seramik parçaları
- Alüminyum, çelik, bakır ve çinko gibi birçok kez geri dönüştürülebilir metaller
- Saydam, yarı saydam ve renkli yüzey camlar
- Döşeme tahtaları, paletler, iskele elemanları ve yapı sökümünden çıkan masif ahşaplar
- Eski kapı ve pencereler
- Doğal taşlar
- Agrega haline getirilmiş beton kırıkları
- Uçucu kül, mermer tozu, cam kırığı, tekstil lifi, talaş, üzüm posası gibi üretim atıkları
Geri Dönüştürülmüş Malzemelerle Tasarlanan Dikkat Çekici Cephe Uygulamaları
1. Ningbo Tarih Müzesi – Ningbo, Çin
Wang Shu ve Lu Wenyu tarafından kurulan Amateur Architecture Studio’nun tasarladığı Ningbo Tarih Müzesi, geri kazanılmış tuğla ve kiremit kullanımının en çarpıcı mimari örneklerinden biri. 2008 yılında açılan müzenin dış kabuğunda, Ningbo çevresindeki eski yerleşimlerin dönüşümü sırasında toplanan yapı parçaları kullanıldı. Mavi-gri tuğlalar, kiremitler ve kırılmış seramik parçaları, bölgeye özgü wapan duvar tekniğiyle bir araya getirilmiş. Müze kaynaklarına göre cephede kullanılan eski tuğla ve kiremitlerin sayısı bir milyonu aşıyor.
Cephe yüzeyi yakından incelendiğinde farklı dönemlere, biçimlere ve pişirme tekniklerine ait parçalar kolayca seçilebiliyor. Tasarım bu çeşitliliği düzeltmeye çalışmıyor; tersine, malzemenin yıpranmışlığını yapının ana karakterine katıyor.
Eski kent dokusundan sökülen parçaların bir tarih müzesinde yeniden kullanılması da güçlü bir anlam taşıyor. Sergiler içeride geçmişi anlatırken bina kabuğu, bölgenin maddi belleğini doğrudan üzerinde barındırıyor. Eğik beton yüzeylerle pürüzlü tuğla duvarların yan yana gelişi, müzeye ağırbaşlı fakat sıradanlıktan uzak bir görünüm kazandırıyor.
2. Resource Rows – Kopenhag, Danimarka
Kopenhag’daki Resource Rows, geri kazanılmış tuğlaların yeni konut cephelerinde nasıl kullanılabileceğine dair uygulanabilir bir yöntem sunuyor. Lendager tarafından tasarlanan ve 2019’da tamamlanan projede, çimento esaslı harçla örüldüğü için tek tek sökülmesi güç olan eski tuğlalar farklı bir teknikle kurtarıldı. Yıkılacak binaların cepheleri kare ve dikdörtgen parçalar halinde kesilmiş. Ardından bu parçalar yeni cephede kullanılacak modüllere dönüştürüldü. Böylece tuğlaları harçtan ayırırken oluşabilecek yüksek malzeme kaybı önlendi.
Lendager’ın yayımladığı verilere göre Resource Rows, 463 ton atığın kurtarılmasını sağlamış ve yüzde 29 oranında ileri dönüştürülmüş malzeme kullanmış. Projenin dikkat çekici tarafı, döngüsel malzeme kullanımını deneysel bir pavyonda değil, gündelik yaşamın sürdüğü geniş ölçekli bir konut yerleşiminde sınaması.
3. Trace – Londra, Birleşik Krallık
Londra’nın Euston bölgesindeki Trace, eski bir binanın cephesini söküp bütünüyle ortadan kaldırmak yerine, aynı malzemeyi yeni yüzeyin içine taşıyan bir dönüşüm projesi. Bureau de Change tarafından tasarlanan çalışmada, 1980’lerden kalma dört katlı tuğla yapı korunarak üzerine iki yeni kat eklendi.
ski cephenin orta kahverengi tuğlaları kırılıp agrega haline getirildi. Elde edilen parçalar, cam elyaf takviyeli beton karışımına katılarak projeye özgü yeni bir cephe kaplaması üretildi. Kalıptan çıkan yüzey, kaba yontulmuş taş blokları andıran derin bir rölyefe sahip. Buradaki geri dönüşüm yaklaşımı, malzemeyi eski biçimiyle tekrarlamak yerine onun rengini, parçacık yapısını ve yerle kurduğu bağı koruyor.
4. PET Pavilion – Enschede, Hollanda
Pet Pavilion tüketim atıklarını saklamak yerine cephenin içinde açıkça sergileyen deneysel bir mahalle yapısıdır. Project.DWG ve LOOS.FM tarafından tasarlanan 227 metrekarelik bir yapıdır. Sergi alanı, buluşma noktası ve mahalle salonu olarak kullanılmıştır. Geçici bir kent parkına yerleştirilen yapı, çelik iskeleti ve yükseltilmiş yatay kütlesiyle Mies van der Rohe’nin Farnsworth Evi’ne göndermede bulunur. Buradaki şeffaf yüzeyler ise camdan değil, binlerce plastik şişeden oluşur.
ki büyük cephe perdesinde yaklaşık 40 bin PET şişe, çift cidarlı şeffaf oluklu levhaların arasına sıkıştırılmıştır. Şişe boyunlarından ve plastik kapaklardan üretilen bağlantılar, dış levhaların belirli aralıklarla bir arada tutulmasına yardım eder. Gündüz saatlerinde ezilmiş şişeler ışığı kırarak iç mekanda dağınık bir aydınlık oluşturur. Akşamları yapı, parkın içinde parlayan yarı saydam bir fener görünümü kazanır.
5. Kolej Ev– Mumbai, Hindistan
Kolaj Ev’in ön cephesi, Mumbai’de yıkılan yapılardan toplanan eski pencere ve kapıların bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. S+PS Architects tarafından tasarlanan konut, kentin plansız yerleşimlerinde görülen tutumlu malzeme kullanımını ve pratik onarım kültürünü çağdaş bir mimari kurgu içinde yorumlar. Tasarım ekibi bu yaklaşımı romantikleştirmek yerine, kısıtlı kaynaklarla geliştirilen uyarlanabilir çözümlerden yararlanmayı amaçlamıştır.
Evin başka bölümlerinde artık metal borular, paslı levhalar, atık taş dilimleri ve seramik numuneleri de kullanılmıştır.
6. Kamikatsu Sıfır Atık Merkezi – Kamikatsu, Japonya
Kamikatsu Sıfır Atık Merkezi, geri dönüşümü yalnızca cephesinde kullanan bir yapı değildir; kasabanın atık toplama, ayrıştırma, yeniden kullanım ve çevre eğitimi faaliyetlerini tek çatı altında birleştirir. Japonya’nın ilk sıfır atık hedefini 2003 yılında ilan eden Kamikatsu’da yer alan merkez, 2020 yılında açılmıştır. Hiroshi Nakamura ve NAP Mimarlık Ofisi tarafından tasarlanan yapı atık kabul alanı, yeniden kullanım mağazası, eğitim ve buluşma mekanları, araştırma birimi ve konaklama bölümlerini içerir.
7. UMAR – Dübendorf, İsviçre
İsviçre Federal Malzeme Bilimi ve Teknolojisi Laboratuvarlarının Dübendorf’taki NEST araştırma yapısına eklenen deneysel bir konut modülüdür. Werner Sobek’in Dirk E. Hebel ve Felix Heisel ile geliştirdiği proje, yapı malzemelerinin kullanım sonunda atığa dönüşmeden kendi teknik veya biyolojik döngülerine geri dönebilmesini araştırır. Bu nedenle birim, tamamlanmış bir konuttan çok geçici bir malzeme deposu ve yapı laboratuvarı gibi çalışır.
