Sürdürülebilir Mimari Nedir? Türkiye ve Dünyadan Örnekler

Doğal enerji kaynaklarının hızla tükenmesi, iklim değişikliğinden kaynaklanan sorunlar ve artan enerji maliyetleri sürdürülebilir mimari anlayışının yaygınlaşmasına neden oldu. Bu anlayış ile çevreyle uyumlu, uzun ömürlü ve enerji verimli yapıların tasarlanması amaçlanır. Sürdürülebilir mimari ile gelecekte yaşanabilir şehirlerin temelinin oluşturulması beklenir. Bu makalemizde sürdürülebilir mimari kavramının kapsamı, önemi ve dünya çapından örnekleri ele alacağız.

Yayına Hazırlayan: Vasfiye Coşkun

Sürdürülebilir Mimari Nedir?

Sürdürülebilir mimari bir yapının tüm aşamalarda çevreye ve topluma duyarlı tasarımları benimsemesidir. Bu yaklaşımda estetik ya da işlevsellikten önce kaynakların verimli kullanılması, doğal çevrenin korunması, kullanıcı sağlığı ve konforunun gözetilmesi ön plandadır. Buna göre, sadece tasarım sürecinde değil yapının ömrü boyunca enerji ve su tüketiminin minimuma indirilmesi hedeflenir.

Aynı zamanda yapılar tasarlanırken iklim koşullarını, yerel çevresel bağlamı, doğal ışık, hava akışı ve topografya gibi faktörler göz önünde bulundurularak çevreye uyum sağlamaları amaçlanır. Sürdürülebilir mimari salt çevre dostu bina anlayışının ötesindedir. Sosyal ve ekonomik dengeyi de ön planda tutar. Yani uzun vadede enerji maliyetlerinin azaltılması hedeflenir. Ayrıca bina sakinlerinin konforu ve iç mekan hava kalitesinin artırılması hedeflenir.

Sürdürülebilir mimari tanımı oldukça kapsamlıdır:

• Çevresel Sürdürülebilirlik: Yapım sürecinde ve sonrasında biyolojik çeşitlilik korunur ayrıca su ve toprak gibi doğal kaynakların kirletilmesi hedeflenir. Ayrıca kullanılan malzemelerin doğaya zarar verip vermediği değerlendirilir.
• Sosyal ve Ekonomik Sürdürülebilirlik: İnşaatın maliyeti, işletme giderleri, bakım maliyetleri ve zaman içerisinde değerlenmesi göz önünde bulundurulur. Buna ek olarak yapının çevresel ve kültürel uyumu ve kamusal faydası değerlendirilir.
• İklim Koşullarına Uyum: Yapının bulunduğu bölgenin iklimi, güneş ışınımı, rüzgar yönleri ve yağış düzeni gibi faktörler değerlendirilerek doğal yoldan konfor sağlamak hedeflenir. 
• Teknolojik Sürdürülebilirlik: Sürdürülebilir malzemeler ile akıllı bina teknolojileri kullanılarak yapının ömrünü uzatmayı hedefler. Ek olarak tasarrufun daha etkin olması amaçlanır.

Sürdürülebilir Mimari Neden Önemlidir?

Hem dünyamız hem de bireyler için oldukça önemli bir yaklaşımdır. İlk olarak fosil yakıt kullanımından kaynaklanan çevresel tahribat ve doğal kaynakların tükenmesi gibi uzun süredir devam eden sorunlara doğrudan çözüm sunar. Tasarım aşamasında kullanılan uygulamalar ile enerji tüketimi, ısı kayıpları, atık oluşumu en aza indirilerek karbon salınımı düşürülür. Bu sayede iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlanır.

Bir diğeri ise ekonomik fayda sağlamasıdır. Verimli yalıtım, HVAC sistemleri ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı enerji kullanım maliyetlerinin azalmasını sağlar. Başlangıçta yatırım gereksinimi gözünüzü korkutmasın kullanım süresi boyunca maliyetleri ciddi oranda azaltır ve daha çok tercih edilir. Özellikle satış aşamasında enerji verimli sistemler kullanılan yapılar daha çok tercih edilmektedir. Bu da değerinin artmasını sağlar.

Öte yandan insan sağlığı ve yaşam kalitesi üzerinde olumlu etkileri vardır. Yapının doğal ışığa göre konumlandırılması, havalandırmanın iyi durumda olması ve toksik madde içermeyen yapı malzemelerinin kullanımı gibi özellikler, kullanıcıların sağlık ve konfor düzeyini yükseltir.

Dünyadan ve Türkiye’den Sürdürülebilir Mimari Örnekleri

1. Pixel Building / Avustralya

2010 yılında açılan Pixel Building Avustralya’nın ilk karbon nötr ticari binası olarak biliniyor. Kendi enerjisini üreten bu yapı yüksek performanslı cephe, doğal ışık kullanımı ve kendi suyunu üretme gibi özelliklere sahip. Ayrıca dikey rüzgar türbinleri ve gölge sağlayan panelleri mevcut.

2. One Central Park

Yine Avustralya’da bulunan bu yapı 2014 yılında kurulmuştur. Dikey bahçe konseptini dünyaya tanıtan ikonik yapılardan biridir. Yapı üzerinde 250’den fazla bitki ve çiçek bulunur. Bina cephelerini kaplayan devasa yeşil bitki örtüsü heliostat gibi güneş ışığını yansıtan sistemler kullanılır.

3. Bahreyn Dünya Ticaret Merkezi 1 ve 2:

 787 fit yüksekliğe sahip kuleleri olan yapı ofis olarak kullanma amacıyla 2008 yılında inşa edilmiştir. İkiz kulelerin arasına üç farklı rüzgar türbinleri yerleştirilmiştir. Bu sayede elektrik üretimi için çöl ikliminin yoğun rüzgarlarından yararlanılması hedeflenmiştir.

4. Yarının Müzesi/ Brezilya:

Mimar Santiago Calatrava tarafından tasarlanmış ve 2015 yılında açılmıştır. Neofütürist estetiğe sahip olan binada kanat şeklinde yerleştirilmiş olan güneş panelleri ve su pompalama sistemi vardır. Bu tasarım sayesinde yapı hem yenilenebilir enerji kullanıyor hem de klima sistemlerini desteklemek için körfezden su çekiyor.

5. Vancouver Kongre Merkezi Batı/ Kanada:

Deniz kıyısında yer alan bu yapı 2009 yılında faaliyete geçmiştir ve Çift LEED Platin sertifikasına sahiptir. Yapı dünyanın en büyük yeşil çatılarından birine sahip çünkü tozlaştırmayı desteklemek amacıyla çatısına dört adet bal arısı kovanı yerleştirilmiştir. Bunun yanı sıra su tahliyesini sağlamak amacıyla çatının eğimli bir yapısı vardır.

6. Vakko Fashion Center & Power Media Center:

2010 yılında İstanbul’da hayata geçirilen bu projede endüstriyel bir yapı yeniden kullanılmıştır. Sürdürülebilir mimarinin en önemli yaklaşımı olan yeniden kullanım ilkesi ile eski bir otel inşaatının iskelesi kullanılarak inşa edilmiştir.

7. Sancaklar Camii:

Emre Arolat’ın imzasını taşıyan Sancaklar Camii yer altına inşa edilmiş ve sürdürülebilir mimarinin Türkiye’deki en özgün örneklerinden biridir. Çevre dostu olan yapıda doğal ışıktan maksimum düzeyde faydalanmak amaçlanmıştır.

8. TEGET Ofis Binası:

İzmir’de yer alan TEGET ofis binası 2010 yılında inşa edilmiştir. Pasif iklimlendirme özelliklerine sahip olması ve yeşil çatı kullanılması ile ön plana çıkar. Doğal havalandırma sistemleri kullanılmış ve gün ışığından mümkün olabildiğince fazla faydalanılmaya çalışılmıştır.

9. Skyland İstanbul:

İstanbul’un en yüksek karma kullanıma ve BREEAM Excellent sertifikasına sahip bir projedir. Cam cephe kullanılarak güneşten gelen ışık ve ısı yükünü kontrol etmeyi amaçlamışlardır. Ayrıca teras bahçeleri ile hem estetik katılmış hem de mikro klima özelliklerinden faydalanılmıştır.

10. Kalyon Karapınar Merkezi Kontrol Binası:

 Kalyon Karapınar’da yer alan bu yapı Avrupa’nın en büyük güneş enerjisi santrallerinden birinin idari ve kontrol merkezi olarak kullanılır. 2.778 metrekarelik olan bu tesis teknoloji yönetimi için kullanılır. Aynı zamanda sürdürülebilir enerji kullanımını teşvik eder.

Sürdürülebilir Mimari Hakkında Merak Edilenler

Sürdürülebilir mimari tasarım nedir?

Sürdürülebilir mimari tasarım, bir yapının estetik ve işlevselliğin yanı sıra çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerini de ele alan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım ile yapının enerji tüketimini ve karbon ayak izini azaltırken doğal kaynakların korunması amaçlanır.

Sürdürülebilir mimarinin temel ilkeleri nelerdir?

Sürdürülebilir mimari kaynak verimliliği, çevreyle uyum ve insan odaklılık temel ilkeleri üzerine kuruludur.

Türkiye’de sürdürülebilir mimari örnekleri nelerdir?

Türkiye’de sürdürülebilir mimari konsepti giderek daha fazla projede yer alıyor. Bunlardan bazıları Sancaklar Camii, Skyland İstanbul, Kalyon Karapınar Merkezi Kontrol Binası, TEGET Ofis Binası ve Vakko Fashion Center & Power Media Center gibi yapılardır.

Sürdürülebilir mimari malzemeler nelerdir?

Doğaya zarar vermeyen, uzun ömürlü, geri dönüştürülebilir ve üretim süreçlerinde düşük enerji tüketen malzemelerdir. Ahşap, bambu, çelik, cam, güneş panelleri, fotovoltaik camlar bu malzemelerden bazılarıdır.