Türkiye’nin saygın mimarları İnşaat Dünyası Dergisi’ne konuşuyor: Cem Sorguç

İnşaat Dünyası Dergisi Eylül-Ekim 2025 sayısında “Mimarlar Ne Diyor?” özel dosyasında Türkiye’nin saygın mimarlarını ağırlamaya devam ediyor. CM Mimarlık Kurucusu Cem Sorguç dosya çerçevesinde sorularımızı yanıtladı. Sorguç, “Mimarlıkta bir işi ortaya koymanın ilk adımının yöntem belirlemek olduğunu düşünüyorum. Herhangi bir küçük ölçekteki yapıyı, bir mobilyayı, bir kapı zilini veya büyük ölçek bir projeyi yapmanın belirgin bir yöntemi var. Mimarlık bunu disipline eden bir şey, tabii eğer isterseniz” dedi. 

CM Mimarlık’ın kuruluş sürecinde hangi vizyon ve hedefler sizi yönlendirdi? Çok çeşitli proje tipolojileri ve ölçekleriyle çalışan ofisinizin tasarım felsefesini nasıl tanımlarsınız?

CM kurulalı çeyrek asır oldu. Dile kolay. Bir yola çıkarken illa bir hedefiniz olmuyor. Bir vizyonunuz da olmayabilir. O an ki meşgalenizle, yapabildiğiniz kadarıyla başlarsınız. Bunu elbette genelleştiremeyiz ama benim için böyleydi. Ben 25 sene önce, açık söyleyeyim bu işin ve hatta mimarlığımın bu kadar süreceğini tahayyül etmedim.

Aksini de düşünmedim ama bir hırs ile de hareket etmedim. O günlerde de bugün de uğraş olmasından sıkılmayacağım, kendimi çoğu zaman iyi hissettiren, kendi kabiliyetim, tıynetim içinde en iyi yapabileceğimi tercih ettim ve devam ettim. Bunda yanılmış da olabilirim.

Başlangıcın belirsizlik ve kararsızlığı sorunun devamı içinde kısmen bir cevap oluşturabilir. Ne tasarlayacağınızı tanımlamıyorsanız ve zaman içerisinde tasarladığınız tipolojilerde, ölçeklerde ısrar etmiyorsanız, kendinizi tariflemiyorsanız bütüncül bakma veya detaylandırma kabiliyetini geliştirebilirsiniz. Şu an gerek kentsel, tarihsel ve mimarinin çeşitli ölçek ve tipolojilerinde. Mesele meseledir.

Mimarlıkta bir işi ortaya koymanın ilk adımının yöntem belirlemek olduğunu düşünüyorum. Herhangi bir küçük ölçekteki yapıyı, bir mobilyayı, bir kapı zilini veya büyük ölçek bir projeyi yapmanın belirgin bir yöntemi var. Mimarlık bunu disipline eden bir şey, tabii eğer isterseniz. Bence bütün büyüsü de orada zaten, bir işi senaryolaştırmakta ve bunu hayata geçirmekte.

Fikri somut hale getirmekle ilgili iyi bir yöntem belirliyor mimarlık; dolayısıyla ne yapacağın ve nasıl yapacağınla ilgili sorulara cevap vermek de aslında teferruat haline geliyor. Tasarımın temel itkisi doğru soruyu sorabilme bilgisi ve görgüsü. Sonrası ise bununla baş etme inadı.

Çelik ve betonarmeyi bir araya getirerek projelerinizde sıkça kullanıyorsunuz. Bu iki malzemenin bir araya getirip kullanılmasının avantajları ve zorlukları neler?

Strüktür veya konstrüksiyon tercihleri ilk elden ortaya çıkan kararlar değil. Ben de öyle değil. Oldum olası bir malzeme veya strüktürün kurgusal frapanlığına temkinliyim. Çünkü bu üzerine yapıştı mı hayatınız boyunca aynı akoru basarsınız. Evet kompozit yapı kurgusunu birçok hatta çoğu binamızda uyguladık. Bunun zaman, ekonomi, mevzuat, mimari lehine bir ya da daha çok faydasını gördüysek kullanmışızdır.

Bu tür karma strüktür yapıları nasıl yapılması gerektiğine dair ‘yapma bilgisi’ on yıllardır CM’de gelişti. Bu nedenle pratik bir fayda hâsıl olduğunda onu çok aktörlü bir avantaja çevirebiliyoruz.

Türkiye’de retrofit uygulamaları giderek yaygınlaşıyor. Deprem riski yüksek bölgelerde mevcut yapıların güçlendirilmesi ve yeniden işlevlendirilmesi sizce ne kadar doğru bir yaklaşım?

Mimarlık tarihi içerisinde geçen, kentsel ve toplumsal hafızaya bir nirengi oluşturan, bir dönem tarifine, şahitliğine dair yapıların öyle ya da böyle illaki korunup, işlevlendirilip gündelik hayatın içerisinde tutulmasının önemli olduğunu söylemeye hacet yok.

Diğer taraftan işin ekonomik tarafına gönderme yapan mevcudun değerlendirilmesi konusu daha ince ve muğlak bir çizgi. Öyle yapılar da var ki, biz bir iki çalıştık ve biri bazı koşullardan yarım kaldı; devam etmesini temenni ediyoruz, yeniden işlevlendirme ve/veya kente başka bir kanaldan dahil olma potansiyeli taşıyor.

Soruyu korunması gerekenler değil bu harcıalem kabul edilenler üzerinden cevaplamaya çalışırsam güçlendirip değerlendirmek, yeniden kazanmak ile yıkıp yeniden yapmak uzmanlıklar içeren bir tahlil masası. Hassas.

‘Mimari manifestomdur’ dediğiniz projeniz hangisidir? Manifestonuzun hangi önemli değerlerinin hayata geçmiş halidir?

Estağafurrulah demek isterim, oldum olası zaten bu manifesto mevzuna mesafeliyim. Manifesto sizin iki ayağınızı da bir taşa bağlar. Dün de öyleydi bugün de öyle. Malum konu zaten 70’lerde post modernizmin ilk evresinde çözülmeye başladı. Bugün ise bir tür alay konusu haline geldiğini de söyleyebiliriz.

Soruyu yapmak istediğime en yakın ya da içime siner gibi olmuş diye çevirirsem Gemak Altınova, Bodrum T Evi, Hep İstanbul Konut Projesi, Noxx ve masamda olan 2 proje diyebilirim.

Yakın olduğunuz, doğasına hâkim olduğunuz ve bu hakimiyetin karşılığında onun da sizin dilinizden anladığına emin olduğunuz malzeme hangisidir? Bu malzemenin yer aldığı, öne çıkan projelerinizden örnekler verebilir misiniz?

Modernist merkezli eğitim almış belki de son kuşak olarak betonarme de bizim yapı hamurumuz.

Çelik, strüktürel, karkas veya bitiş malzemesi olarak nasıl detaylandıracağımı, ilişkilendirebileceğimi bildiğim bir malzeme diye düşünürüm. Epey bir metal atölyesi ve saha geçmişim var. Epeydir ahşapla da iyi bir münasebetimiz var.