Dünyanın En Dar Binaları: 9 Önemli Örnek

1.    Keret Evi – Varşova, Polonya

Dünyanın en dar evleri denildiğinde ilk akla gelen yapılardan biri Keret Evi. Varşova'da Chłodna ve Żelazna caddelerindeki iki yapının arasına yerleştirilen ev, en dar noktasında yalnızca 92 santimetre, en geniş bölümünde ise 152 santimetre genişliğe sahip. 2012'de tamamlanan yapı, Polonyalı mimar Jakub Szczęsny tarafından tasarlandı. Toplam kullanım alanı yaklaşık 14 metrekare. Ölçeği küçük, tasarım problemi büyük.

Keret Evi'nin ilginç tarafı ölçülerinden ibaret değil. İki mevcut bina arasındaki boşluk, çelik bir taşıyıcı sistemle yaşanabilir bir hacme dönüştürülmüş. İçeride yatak odası, mutfak ve banyo gibi temel işlevler bulunuyor. Yapının dar planı, katlar arasındaki dolaşımın da farklı biçimde çözülmesini gerektiriyor. Bu nedenle katlar arasında daha az yer kaplayan bir merdiven sistemi kullanılıyor.

2.    Sam Kee Binası – Vancouver, Kanada

Vancouver'ın Chinatown bölgesindeki Sam Kee Binası, dar yapı denildiğinde tarihsel açıdan en çarpıcı örneklerden biri. 1913 yılında inşa edilen iki katlı ticari yapı, Vancouver Belediyesi'nin yol genişletme çalışmaları sonrasında geriye kalan son derece dar parsel üzerinde yükseliyor. Yapının zemin kattaki derinliği yaklaşık 1,5 metre, üst katı ise çıkmalı cumbaları sayesinde yaklaşık 1,83 metreye ulaşıyor. Guinness World Records yapıyı dünyanın en dar ticari binası olarak tanımlıyor.

Binanın ortaya çıkış hikayesi de en az kendisi kadar ilginç. Yapının sahibi Chang Toy'un arazisinin büyük bölümü yol genişletme çalışması sırasında elinden çıktı. Geriye kalan dar şeridi değerlendirmeyi tercih eden Toy, bu alana bir yapı yaptırdı. Sam Kee Building'in zemin katında dükkanlar ve ofisler, üst katında yaşam ve çeşitli kullanım alanları bulunurken, kaldırımın altına uzanan bodrum bölümünde bir dönem halka açık banyolar yer aldı. Bugün ise yapı Vancouver'ın Chinatown bölgesinin kültürel miras unsurlarından biri ve zemin katta hala bir sigorta ofisi bulunuyor.

3.    Skinny Building (Hendel Binası)– Pittsburgh, ABD

Pittsburgh şehir merkezindeki Skinny Building, yaklaşık 1,5 metre genişliğiyle gerçekten bir binadan çok dar bir cepheyi andırıyor. Yapının resmi adı Hendel Building. 1926 yılında Louis Hendel tarafından inşa edilen üç katlı yapı, Forbes Avenue üzerindeki yaklaşık 8 m² uzunluğundaki dar bir parselde bulunuyor. Parselin ortaya çıkış nedeni ise 1903'te yapılan yol genişletme çalışmaları. Kentin yol düzenlemesi sonrasında geride kalan dar alan yıllarca boş kaldı.

Hendel'in bu arsayı değerlendirmesiyle ortaya çıkan yapı, ticari kullanıma göre tasarlanmıştı. Ancak yaklaşık 2 m² genişlik ciddi bir sınırdı. Üst katlara ulaşan merdivenler son derece dar ve dik. Zemin kat çeşitli dönemlerde farklı işletmeler tarafından kullanılırken üst katların kullanımında yapının ölçüleri nedeniyle ciddi kısıtlar oluştu. Skinny Building'in Sam Kee Building ile arasındaki “hangisi daha dar?” tartışması da buradan çıkıyor. Sam Kee'nin zemin kat derinliği daha az olsa da üst katları çıkmalar nedeniyle genişliyor; Pittsburgh'daki yapı ise yaklaşık 2 m²ölçüsünü katlar boyunca koruyor.

4.    Singel 166 – Amsterdam, Hollanda

Amsterdam'ın kanal evleri arasında yer alan Singel 166, kentin dar yapı geleneğinin dikkat çekici örneklerinden. Burada küçük bir düzeltme yapmak gerekiyor: İnternette yapı zaman zaman “1 metre genişliğindeki Amsterdam evi” olarak tanıtılıyor. Amsterdam Monumentenstad'ın yapı kayıtlarında ise Singel 166'nın cephe genişliği 1,80 metre olarak veriliyor. Yapının arka bölümü cepheden daha geniş olduğundan dışarıdan algılanan incelik, gerçek plan geometrisini tam olarak yansıtmıyor.

Yapı 18. yüzyılın son çeyreğine tarihleniyor ve Amsterdam'ın tarihi kanal kuşağındaki konut dokusunun bir parçası. Dar cephelerin arkasında daha geniş alanlara ulaşan plan şeması, Amsterdam'daki tarihi parsel düzeninin önemli özelliklerinden biri. Bu nedenle Singel 166'yı değerlendirirken “çok ince bir ev” demekten ziyade dar cepheli ve geriye doğru genişleyen bir kent yapısı olarak düşünmek daha doğru.

5.    Hollensbury İnat Evi – Alexandria, ABD

Alexandria'daki Hollensbury Spite House, dar bir yapının bazen mimari bir karardan çok kişisel bir anlaşmazlığın ürünü olabileceğini gösteriyor. 1830 yılında John Hollensbury tarafından inşa edilen ev yaklaşık 2,3 metre genişliğinde ve 7,6 metre derinliğinde. Yapının ortaya çıkışına ilişkin en yaygın anlatıya göre Hollensbury, evinin yanında bulunan dar geçitten geçen at arabalarından ve burada toplanan insanlardan rahatsızdı. Geçidi kapatmak için bu küçük yapıyı inşa etti.

Ev, komşu yapıların mevcut tuğla duvarlarını yan duvar olarak kullanıyor. Böylece yeni bir yapının üç tarafını baştan örmek yerine mevcut yapı dokusundan yararlanılmış. Bugün Alexandria'nın tarihi yapılarından biri olarak kabul edilen Spite House özel mülk niteliğinde. Kent yönetiminin hazırladığı tarihi yürüyüş rotalarında da yapıya yer veriliyor ve yapı, Amerika'nın en dar tarihi evlerinden biri olarak tanıtılıyor. İsmi de hikayesinden geliyor: Spite House, kabaca “inat evi” ya da “husumet evi” olarak düşünülebilir.

6.    Mamaroneck Skinny Evi – New York, ABD

New York eyaletindeki Mamaroneck Skinny House'un hikayesi diğer örneklerden ayrılıyor. Çünkü bu evin ortaya çıkmasında bir kent planlama kararı kadar Büyük Buhran'ın ekonomik koşulları da etkili. Afrikalı Amerikalı marangoz ve müteahhit Nathan T. Seely tarafından 1932'de inşa edilen ev yaklaşık 3 metre genişliğinde ve 12 metre uzunluğunda. Üç katlı yapı, yaklaşık 3,8 metre genişliğindeki bir parsel üzerinde bulunuyor.

Seely, 1920'lerde kardeşi Willard ile birlikte başarılı bir yapı şirketi işletiyordu. Büyük Buhran sırasında evini ve işini kaybettikten sonra komşusu Panfilo Santangelo'nun verdiği dar arazi parçası üzerinde yeni bir ev tasarladı. Maddi imkanlar kısıtlıydı. Kullanılan malzemelerin önemli bölümü ise kurtarılmış yapı elemanlarından oluşuyordu; demiryolu bağlantıları, eski pencereler, korkuluklar ve hatta bir tavuk kümesi yapının farklı bölümlerinde yeniden kullanıldı. İç mekanda gömme çözümler ve çok sayıda pencere kullanılması, dar hacmin daha ferah algılanmasına yardımcı oldu.

Bugün Mamaroneck Skinny House, National Register of Historic Places listesinde yer alıyor. Yapının hikayesi, dar bir evin mimari meraktan ibaret olmadığını gösteriyor. Burada konut, ekonomik kriz, mahalle dayanışması ve malzeme yeniden kullanımı aynı yapının içinde buluşuyor.

7.    Promenade Evi – Japonya

Japonya'nın Şiga Prefektörlüğündeki Promenade House, dar parseli bir kısıt olarak görmek yerine bütün tasarımın çıkış noktası haline getiriyor. FORM/ Kouichi Kimura Architects tarafından genç bir çift için tasarlanan ev, 4 metre genişliğinde ve 35 metre derinliğinde sıra dışı bir parsel üzerinde bulunuyor. Yapının kendisi yaklaşık 2,7 metre genişliğinde ve 27 metre uzunluğunda. İnşaat 2013 yılında tamamlandı.

Bu evde plan, klasik odalar dizisinden çok uzun bir dolaşım hattı etrafında şekilleniyor. Girişten başlayan koridor, yemek ve yaşam alanlarından geçerek çalışma bölümüne kadar uzanıyor. İkinci katta da koridorlar, merdiven ve üst kotlar arasında bir devamlılık kuruluyor. Gün ışığı için çatı ışıklığı ve yüksek seviyedeki açıklıklardan yararlanılmış. Mekanların art arda sıralanması, yapının uzunluğunu saklamak yerine görünür hale getiriyor.

8.    Dar Ev (Narrow House) – Brooklyn, ABD

Brooklyn'in Bedford-Stuyvesant mahallesindeki Narrow House, tarihi dar evlerden farklı bir noktada duruyor. Bu kez karşımızda 19. yüzyıldan kalma bir yapı veya yol genişletmesinin bıraktığı artık parsel yok. Mimarlık ofisi Only If'in kurucuları Adam Frampton ve Karolina Czeczek tarafından tasarlanan Narrow Evi, Brooklyn'de yaklaşık 4,06 metre genişliğinde ve 30,5 metre derinliğinde bir parsel üzerine inşa edildi. 2021 yılında tamamlanan yapı, dar bir arsada yaşam alanlarının nasıl planlanabileceğine ilişkin çağdaş bir mimari örnek sunuyor.

Bu kadar dar bir arsada tasarımın ana meselesi binanın dışarıdan nasıl görüneceği değil, içeride gün ışığının ve dolaşımın nasıl çözüleceği olmuş. Yapıda klasik oda koridor düzeni yerine açık ve süreklilik gösteren bir iç mekan kurgusu tercih edilmiş. Bölünmeler, farklı kotlar ve mobilya hacimleri üzerinden sağlanıyor. Ortadaki delikli çelik merdiven de yalnızca düşey sirkülasyon elemanı değil; içeri ışık taşıyan bir boşluk görevi görüyor. Ön ve arka cephede kullanılan geniş cam yüzeyler sayesinde yapı, dar parselin karanlık ve kapalı bir kutuya dönüşmesini engelliyor.

9.    1721 Evi – Barcelona, İspanya

İspanya'nın Valensiya bölgesindeki 1721 House, genişliğiyle listenin en şaşırtıcı örneklerinden biri. HARQUITECTES tarafından tasarlanan ve 2021'de tamamlanan yapı, 1,07 metre genişliğindeki cephesiyle Avrupa'nın en dar evlerinden biri olarak tanımlanıyor. Ancak burada önemli olan yalnızca ölçü değil; böylesine dar bir cephenin arkasında dört katlı bir konut hacminin kurulabilmiş olması.

Projenin bulunduğu parsel, iki sokağa uzanan karmaşık bir kent dokusunun içinde yer alıyor. Tasarım ekibi mevcut yapının düşük yüksekliğini ve çevredeki yapıların güneş ışığını kesmesini de değerlendirmiş. Yeni yapı için izin verilen hacim, iki yan parsel arasına yerleşen yaklaşık 4,80 metrelik bir yapı derinliği ve 14,60 metrelik yükseklik üzerinden şekillenmiş. Bu nedenle 1721 House'a yalnızca “çok dar ev” olarak bakmak eksik kalır. Yapı, dar cepheli bir kent parselinin dikey yönde nasıl kullanılabileceğini de gösteriyor.