Bahadır Kul: Ankara Stadyumu Türk spor mimarisine yeni bir soluk getirecek

İnşaat Dünyası Dergisi Ocak-Şubat 2025 sayısında Mimari Tasarım Sanat bölümünde Türkiye’nin önde gelen mimarlarından Bahadır Kul’u ağırladı. Bahadır Kul Architects’in 2008’de başlayan stadyum projesi serüveninin yaklaşık 20’ye yakın stadyumla devam ettiğini belirten Mimar Bahadır Kul, “Bir veya bir buçuk yıl içinde tamamlanması planlanan Ankara Stadyumu, Türk spor mimarisine yeni bir soluk getirecek ve uluslararası alanda da büyük takdir toplayacaktır” dedi. Kul, stadyumun çelik makasları ve geniş açıklıklarının mühendislik dünyasında büyük bir başarı olarak kabul edildiğini de vurguladı.

İnşaat Dünyası Dergisi olarak Bahadır Kul Architects tarafından inşa edilen Ankara Stadyumu’nu mercek altına almak istiyoruz. Fakat asıl konumuza giriş yapmadan önce Bahadır Kul Architects’in temellerinin atıldığı günden bugüne uzanan yolculuğunu genel hatlarıyla anlatır mısınız?

Bahadır Kul Mimarlık olarak kurulduğumuz günden beri birçok farklı ölçek ve farklı konularda tasarımlar yapmaktayız ama genellikle stadyum, terminaller, sosyal merkezler gibi kamusal ve mega projeler bizim uzmanlık alanlarımız. Bugüne kadar Türkiye ve dünyanın birçok yerinde tasarımlar yaptık ve halen yapmaktayız. Şu anda Etiler Ofisi’nde yurtiçi ve yurtdışı birçok projede bulunmaktayız.

Bahadır Kul Architects denilince aklımıza stadyum ve spor kompleksleri geliyor. Şimdiye kadar yurtiçi ve yurtdışında kaç stadyumun mimari tasarımını yaptınız? Hayata geçirilen stadyumlar arasında favoriniz var mı?

2008 yılında başlayan stadyum projesi serüvenimiz yaklaşık 20’ye yakın stadyumla devam ediyor.  2008 yılında başladığımız spor mimarisi yolculuğu, her geçen yıl farklı coğrafyalarda birçok ulusal ve uluslararası stadyum projesiyle pekişerek, bugüne kadar hem yerel hem de global düzeyde büyük başarılar elde etmemize olanak sağlamıştır. Bu yolculuk, yalnızca Türkiye’de değil, aynı zamanda yurtdışında da önemli projelere imza atmamıza sebep olmuş ve dünya çapında prestij kazanmamıza olanak tanımıştır.

BATUM’DAKİ STADYUM SPOR MİMARİSİNDE ÖNEMLİ BİR BAŞARI

Gürcistan’ın Batum şehrinde inşa ettiğimiz, 22.000 seyirci kapasiteli stadyum, bölgesindeki diğer yapılarla karşılaştırıldığında sadece teknik donanımıyla değil, estetik tasarımıyla da büyük bir fark yaratmıştır.  Proje, spor mimarisi alanındaki en önemli başarılarımızdan biri olarak kabul edilmektedir. Bu stadyum, yenilikçi inşaat teknikleri ve modern tasarım unsurlarıyla, bölgedeki spor yapılarının estetik ve fonksiyonel seviyelerini ciddi şekilde yükseltmiş, uluslararası alanda da dikkat çekici bir örnek olmuştur.

Bunun yanı sıra, Irak’ta tamamladığımız ve farklı zorlu coğrafi koşullarda başarılı bir şekilde inşa ettiğimiz stadyum projeleri, bize sadece mühendislik açısından değil, aynı zamanda yerel zorluklarla başa çıkma ve çeşitli zorlukları aşma noktasında büyük deneyimler kazandırmıştır. Bu projeler, ülke içindeki zorluklarla mücadele etmenin yanı sıra, bölgesel koşulların sunduğu farklı engelleri de aşarak başarılı bir şekilde tamamlanmıştır. Bu süreçte, yerel altyapı eksiklikleri, iklimsel ve ekonomik zorluklar gibi birçok faktörle karşılaşmış olmamıza rağmen, her bir projeyi başarıyla tamamlamak, spor mimarisi alanında edindiğimiz tecrübe ve birikimi pekiştirmiştir.

ANKARA STADYUMU TAMAMLANANA KADAR FAVORİM BATUM STADYUMU

Ayrıca, Afrika, Özbekistan ve Suudi Arabistan gibi farklı coğrafyalarda halihazırda devam etmekte olan projeler, spor mimarisi alanındaki deneyimimizi küresel ölçekte yayarak, daha büyük ve kapsamlı projelere imza atmamıza olanak sağlamaktadır. Batum Stadyumu, Ankara Stadyumu tamamlanana kadar favorim olmaya devam edecek.

ANKARA STADYUMU HER AÇIDAN ÇEVRE DOSTU

Ankara Stadyumu inşaatının devam ettiğini biliyoruz. Stadyumun inşa aşamasından kısaca bahseder misiniz? Ne zaman hizmet vermeye başlayacak?

Başlangıçta, projenin hayata geçirilmesi için 2015 yılında ilk adımlar atılmış ve bu süreçte, stadyumun sadece bir spor kompleksi olmanın ötesine geçmesi, aynı zamanda çevresindeki kentsel yapıyı da dönüştürerek, Ankara’nın sosyal dokusuna katkı sağlaması fikri benimsenmiştir. Bu proje, başlangıçta sadece sporcu ve seyircilerin ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayıp, aynı zamanda kültürel etkinliklerin, sosyal aktivitelerin ve günlük yaşamın önemli bir parçası olabilecek bir mekan inşa edilmesi hedefiyle şekillendirilmiştir.

2018-2019 yılları arasında, projenin ilk uygulama projeleri hazırlanmış ve inşaat süreci için ihale edilmiştir, ancak o dönemdeki ekonomik koşulların beklenmedik şekilde zorlayıcı hale gelmesi nedeniyle bu büyük projenin bir süre durdurulmasına karar verilmiştir. Ekonomik belirsizlikler ve mali sıkıntılar, projeyi bir süreliğine askıya aldırsa da bu durum sadece inşaatın ertelenmesine yol açmakla kalmamış, aynı zamanda projenin yeniden gözden geçirilmesi, daha verimli ve sürdürülebilir bir yapı tasarımına yönelmek için de bir fırsat yaratmıştır.

Sonuç olarak, 2021 yılı itibarıyla, projede kapsamlı bir revizyona gidilmiş, tasarımda maaliyetlerin daha kontrollü olmasını sağlamak amacıyla stadyumun kapasitesi azaltılmış, ancak işlevsellik ve estetikten ödün verilmeden, modern bir yapının inşası için yeni bir yol haritası belirlenmiştir. Bu yeni tasarım anlayışı, sadece yapının maliyetlerini optimize etmekle kalmamış, aynı zamanda her açıdan daha verimli ve çevre dostu bir stadyum tasarımının önünü açmıştır.

Nihayetinde 2022 yılında, güncellenmiş projeyle yeniden ihale süreci başlatılmış ve inşa süreci hızla başlamıştır; günümüzde ise inşaat süreci tüm hızıyla devam etmekte olup, stadyumun tamamlanması için bir veya bir buçuk yıl gibi bir süre kalmıştır.

ANKARA STADYUMU AYNI ZAMANDA BİR YAŞAM MERKEZİ OLACAK

Ankara Stadyumu’nun tasarımına başlarken nelere odaklandınız? Kentin tarihi ve coğrafi konumundan faydalandınız mı?

Stadyumun çevresinde yer alan yeşil alanlar, peyzaj düzenlemeleri ve dinlenme alanları, sosyal etkileşim için önemli birer mekan sunarak, Ankara’nın sosyal yaşamına katkı sağlamak amacıyla düşünülmüştür. Ulus Parkı ve Millet Bahçesi gibi büyük sosyal alanlarla çevrili olan stadyum, aynı zamanda bir yaşam merkezi olarak da halkın kullanımına sunulacak ve her yaştan insanın vakit geçirebileceği bir alan olarak tasarlanmıştır.

KÜLTÜREL VE SOSYAL ETKİNLİKLER İÇİN ÖNEMLİ BİR BULUŞMA NOKTASI

Ankara Stadyumu’nun iç mekan ve dış mekan tasarımında dengeleri sağlamak için hangi parametrelere dikkat ettiniz?

Stadyumun sosyal bir proje olmasını hedefledik. Stadyumun tasarımında yer alan tüm yenilikçi yaklaşım ve konseptler, bu yapının sadece bir spor tesisi değil, aynı zamanda başkentin en önemli sosyal yaşam merkezlerinden biri olmasını hedeflemektedir.

Tasarımda, sadece fiziksel yapının değil, aynı zamanda çevresindeki sosyal yaşamın da önemli bir rol oynayacağı düşünülerek bir şehir dokusu oluşturulmuş, stadyumun etrafı, halkın kullanımına açık alanlar, yeşil alanlar ve dinlenme yerleriyle çevrelenmiştir. Bu bağlamda, stadyum, kentsel yaşamla bütünleşen bir yapı olarak, sadece spor karşılaşmalarına ev sahipliği yapmakla kalmayacak, aynı zamanda kültürel ve sosyal etkinlikler için de önemli bir buluşma noktası olacaktır. Bu tasarım anlayışı, stadyumun şehre entegre olması için tasarlanmış sosyal alanların, spor etkinlikleri dışında da kullanılabilirliğini artıracak şekilde geliştirilmiştir.

Stadyum, sadece futbol maçlarına değil, yıl boyunca çeşitli spor etkinliklerine, konserlere, festivallere, tiyatro gösterilerine ve sosyal organizasyonlara da ev sahipliği yapabilen, çok amaçlı bir mekan olarak kurgulanmıştır. Bu çok yönlü işlevsellik hem yerel halkın hem de başkenti ziyaret eden turistlerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tasarlanmıştır.

Stadyum yapısının altında kalan bölümlerde çok sayıda antrenman salonları, amatör spor kulüplerine hizmet edecek salonlar, müze, ticari birimler, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın kullanımına ait idari birimler planladık. Bu bağlamda yapının 7/24 kullanıma sahip olarak aynı zamanda kentle olan bağını sıkı bir şekilde kurmayı hedefledik.

ANKARA STADYUMU TÜRK SPORUNUN GELECEĞİNE ÖNEMLİ KATKI SAĞLAYACAKTIR

Sadece futbol değil farklı spor branşlarına hitap eden bir stadyum tasarlarken hangi özellikleri göz önünde bulunduruyorsunuz? Seyirci deneyimini iyileştirmek için hangi unsurlara dikkat ettiniz?

Yukarıda değindiğim gibi sadece futbola değil tüm spor branşlarına hizmet edecek, aynı zamanda sosyal noktalara da sahip bir stadyum tasarlanması hedeflenmiştir. Stadyumun alt katmanlarında, amatör spor kulüplerinin antrenman yapabileceği özel salonlar ve eğitim alanları tasarlanmış, bu alanlar genç sporcuların gelişimini desteklemek amacıyla özenle planlanmıştır. Bu tasarım, sadece profesyonel sporculara değil, aynı zamanda amatör sporculara ve sporla ilgilenen tüm gençlere hizmet edebilmek için geliştirilmiştir.

Antrenman alanları, gençlerin ve amatör sporcuların potansiyellerini keşfetmeleri, becerilerini geliştirmeleri ve profesyonel kariyerlerine doğru ilerlemeleri için gerekli tüm imkanları sunacaktır. Ayrıca, gençlerin fiziksel gelişimlerini desteklemek amacıyla, her bir antrenman alanı en son teknolojiye sahip spor ekipmanları ve eğitim materyalleriyle donatılmıştır. Bu, Türk sporunun geleceğine büyük katkı sağlayacak önemli bir adımdır.

SPOR MÜZESİ TÜRK SPORUNUN GELİŞİM SÜREÇLERİNİ SERGİLEYECEK  

Seyirci deneyimini stadyumlarda önemli bir unsur olarak görüyoruz. Bu bağlamda stadyumda yer alacak olan spor müzesi, Türk spor tarihine ışık tutacak sergilerle ziyaretçilere hem eğitici hem de eğlenceli bir deneyim sunacaktır. Bu müze, Türk sporunun gelişim süreçlerini, önemli anlarını, unutulmaz figürlerini ve başarılarını kapsamlı bir şekilde sergileyerek hem sporseverlere hem de tarih meraklılarına büyük bir kültürel deneyim sunmayı amaçlamaktadır. Müze içinde yer alacak interaktif sergiler, ziyaretçilerin sporun geçmişini öğrenmelerine yardımcı olacak, onları hem bilgilendirecek hem de eğlendirecektir.

Ayrıca, stadyumda yer alacak restoranlar, kafeler, alışveriş alanları ve dinlenme bölgeleri, sosyal etkileşimi artırarak, stadyumu sadece bir spor kompleksi değil, bir yaşam merkezi haline getirecektir. Bu alanlar, ziyaretçilerin her türlü ihtiyacını karşılayacak şekilde düzenlenmiştir ve stadyumun her an aktif olarak kullanılabilmesini sağlayacaktır.

YÜKSEK TEKNOLOJİ MALZEMELER DAYANIKLILIĞI ARTIRIRKEN MALİYETLERİ DE DÜŞÜRÜYOR

Ankara Stadyumu’nun inşaasında kullanılan inşaat malzemelerine kim karar veriyor? Projeyi tasarlama aşamasında kullanılacak inşaat malzemelerini de göz önünde bulunduruyor musunuz? Kısaca bilgi verir misiniz?

Yapının tüm malzemelerine proje tasarım safhasında karar verilmiş olup teknik şartnamelerle tariflenmiştir. Ankara Stadyumu’nun tasarımında, çevre dostu çözümler ve sürdürülebilirlik ön planda tutulmuş, geri dönüşümlü malzemelerin kullanımı, enerji verimliliği sağlayan teknolojilerin entegrasyonu ve çevreye duyarlı inşaat yöntemleri benimsenmiştir. Bu tasarım, hem çevresel etkileri minimuma indirerek doğaya zarar vermemeyi hedeflemekte hem de uzun vadeli ekonomik tasarruf sağlamaktadır.

Yapıda kullanılan yüksek teknoloji malzemeler, yapının dayanıklılığını artırırken bakım maliyetlerini de azaltmaktadır. Ayrıca, otomasyon sistemleri ve akıllı bina teknolojileri, seyircilerin konforunu artıracak ve enerji tüketimini en aza indirecek şekilde entegre edilmiştir.

ZEMİN ALTI İYİLEŞTİRMELER VE KAZIK TEMELLER

Ankara Stadyumu’nun inşa sürecinde karşılaştığınız zorluklar var mı? Bunları aşmak için neler yaptınız?

Ankara Stadyumu’nun inşaat süreci, çok sayıda yapısal zorluk ve mühendislik engeli ile karşılaşmış, her bir zorluk, yaratıcı çözümlerle aşılmıştır. Ankara Stadyumu’nun inşaat sürecinde karşılaşılan en büyük zorluklardan birisi zemin altı iyileştirmeler ve kazık temeller olmuştur.  

Proje sahasında gerçekleştirilen zemin iyileştirme çalışmaları, başlangıçta büyük maliyetler ve zaman kaybı yaratmış olsa da bu işlemler, yapının güvenliğini ve uzun ömürlülüğünü sağlamak adına büyük bir önem taşımaktadır. Zemin iyileştirmeleri, kazık temeller ve zemin altı güçlendirmeler, stadyumun dayanıklılığını artırmak ve yapının her türlü doğal afet karşısında güvenli bir şekilde hizmet verebilmesini sağlamak amacıyla titizlikle uygulanmıştır.

Ayrıca, Yapı, dünyada nadir geçilen bir çelik açıklığa sahip olduğu için inşa aşamasında da zorluklara sebep olmuştur. Yaklaşık 280 metre açıklık dört ana makasla geçiliyor olup bu ana makaslar parçalar halinde geçici taşıyıcı ayaklara vinçlerle oturtularak sistem kurmaya çalışılmaktadır.

Stadyumun çelik makasları ve geniş açıklıkları, mühendislik dünyasında büyük başarı olarak kabul edilmektedir. Bu açıklıkların inşası, dünyada nadiren karşılaşılan bir mühendislik çözümü gerektirmiş ve bu sürecin başarıyla tamamlanması, proje ekibine büyük prestij kazandırmıştır.

ENERJİ VERİMLİ SİSTEMLERİN KULLANIMI

Çevre dostu ve sürdürülebilir tasarım anlayışını Ankara Stadyumu projesine nasıl entegre ettiniz?

Ankara Stadyumu’nun tasarımında sürdürülebilirlik, çevresel etkileri minimuma indirmek ve enerji verimliliği sağlamak amacıyla her aşamada temel önceliklerden biri olarak belirlenmiştir. Geri dönüşümlü malzemelerin kullanımı, enerji verimliliği sağlayan teknolojilerin entegre edilmesi ve doğal kaynakların etkin bir şekilde kullanılması, çevre dostu bir yapı ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Kullanılan geri dönüşümlü malzemeler ve enerji verimli sistemler, stadyumun çevre dostu olmasına katkı sağlarken, aynı zamanda uzun vadeli ekonomik tasarruflar da sağlamaktadır.

AKILLI HAVALANDIRMA TEKNOLOJİLERİ VE ÇEVRE DOSTU SİSTEMLER

Teknolojinin (günümüzde yapay zeka çok konuşuluyor) stadyum tasarımındaki rolü hakkında ne düşünüyorsunuz? Akıllı stadyumlar konusundaki yaklaşımınızdan bahseder misiniz?

Otomasyon sistemlerindeki yenilikler, stadyumun seyirci konforunu artıracak ve kullanım kolaylığını sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Örneğin, enerji tasarruflu aydınlatma sistemleri, akıllı havalandırma teknolojileri ve diğer çevre dostu sistemler, stadyumun hem ekonomik hem de çevreye duyarlı olmasını mümkün kılmaktadır.

Yeni üretilecek olan stadyumların Akıllı Stadyumlar olması konusunda piyasadaki birçok meslektaşım ile hemfikirim. Dünyada gelişen teknolojinin şehrin bir parçası olarak nitelendirilen stadyumların da bu gelişen teknolojiyle beraber gelişmesi gerektiğini düşünüyorum.

ANKARA’NIN GELECEĞİNE VE TÜRK SPOR ALTYAPISINA ÖNEMLİ BİR MİRAS

Ankara Stadyumu’nun inşası bittikten sonra genel olarak Mimar Bahadır Kul’da nasıl bir hissiyat bırakmasını arzu ediyorsunuz?

Ankara Stadyumu, tamamlandığında sadece başkent için değil, tüm Türkiye için bir spor ve sosyal yaşam merkezi olarak önemli bir işlev görecektir. Şu anda inşaat süreci, betonarme yapıların tamamlanması ve çatı makaslarının inşasıyla önemli bir aşamaya ulaşmış bulunuyor. Yaklaşık bir veya bir buçuk yıl içinde tamamlanması planlanan bu proje, Türk spor mimarisine yeni bir soluk getirecek ve uluslararası alanda da büyük takdir toplayacaktır.

Proje ekibi olarak, böylesine büyük ölçekli ve yenilikçi bir projeyi hayata geçirmenin heyecanını yaşarken, Ankara Stadyumu’nun sadece bir spor tesisi değil, aynı zamanda başkentin sosyal yaşamına entegre olacak, kültürel ve ticari açıdan da kent halkına önemli katkılar sağlayacak bir merkez olarak şehre kazandırılmasını hedefliyoruz.

Proje, Ankara’nın geleceğine ve Türkiye’nin spor altyapısına önemli bir miras bırakacaktır. Bu projeyi hayata geçiren ekip olarak, böylesine büyük bir eserin parçası olmaktan gurur duyuyoruz.