UNESCO Dünya Miras Listesi Türkiye: 10 Mimari Yapı

1.   Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas)

1228 – 1229 yılları arasında Mengücek Beyliği döneminde inşa edilmiştir. 1985 yılında UNESCO dünya miras listesine dahil edildi. Selçuklu döneminin Anadolu’daki büyüleyici taş işçiliğinin en görkemli örneklerindendir. Caminin yanı sıra dönemin sağlık hizmetlerine ev sahipliği yapan işlevsel bir yapıdır. Camii ve darüşşifa yapıları birbiriyle iç içe geçmiş şekilde tasarlanmış. Kuzey, batı ve doğu olmak üzere üç anıtsal kapısı bulunur. Camii ve Darüşşifa UNESCO listesine alınmasında bu eşsiz süsleme tekniği, mimari bütünlük ve fonksiyonel çeşitlilik önemli rol oynamıştır.

2.   Hattuşa (Boğazköy)- Hitit Başkenti (Çorum)

Hattuşa Anadolu’nun en eski medeniyetlerinden biri olan Hitit İmparatorluğu’nun başkentidir. Çağlar boyunca sürdürülen mimari ve şehir planlama geleneğinin canlı bir örneğidir. MÖ 17 ve 12. yüzyılda Hitit devletine başkentlik yapmıştır. Bölge çevresini çevreleyen anıtsal surlarla ve geniş alanlara yayılan mimari komplekslerle dikkat çeker. Aslanlı Kapı, Sfenksli Kapı ve Kral Kapısı girişleri dönemin mühendislik ve mimari zekasını ortaya koyar.

3. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı

7 bin yıl öncesine kadar dayanan bir tarihi vardır. Yaklaşık 6 kilometre olan surlar kentin çevresini sarmaktadır. Burçları, kapıları ve kitabeleriyle tarih boyunca Helenistik, Bizans ve Osmanlı gibi birçok medeniyetin tanığı olmuştur. Sur’un hemen dibinde yer alan verimli Hevsel Bahçeleri ise doğanın ve insanın binlerce yıldır birlikte yarattığı bir peyzaj örneği. Bu alan 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesine dahil edilmiştir.

4.  Bursa ve Cumalıkızık

Bursa ve Cumalıkızık, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk başkenti olarak Osmanlı kentleşme ve mimari geleneğinin temellerini barındırır. Geleneksel Türk evi ve avlu yapısına sahip yapısını koruyor. Bu yapısı ile Cumalıkızık Köyü 14. yüzyıldan beri varlığını sürdürüyor. Özgün evleri ve taş sokaklarıyla bütüncül bir tarihsel peyzaj sunar. 2014 yılında dünya mirası listesine eklenmiştir.

5. Efes Antik Kenti – İzmir

Anadolu’nun batı kıyısında yer alan ve tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış. M.Ö 10 yüzyıldan beri varlığını ve önemini sürdüren bir yapıdır. Helenistik, Roma İmparatorluk dönemi ve erken Hristiyanlık çağlarının mimari ve kültürel geleneklerini bir araya getirir. Efes Antik kentinin içerisinde Celsus Kütüphanesi, Artemis Tapınağı ve Büyük Tiyatro gibi önemli yapılar bulunur. Antik dünyanın mimari ve mühendisliğini gözler önüne seren bir yapıdır. 2015 yılında miras listesine alındı.

6.  Aphrodisias- Aydın

Geyre köyünün yakınlarında yer alan kentin içinde Aphrodite adanmış bir tapınak, Tetrapylon anıtsal kapısı, geniş bir stadyum, tiyatro ve agora gibi yapılar içerir. Bu sayede kentin sadece dini bir merkez değil sanat, kültür ve kamusal yaşama sahip bir yer olduğunu gösterir. Kentin tarihi M. Ö 2.yüzyıla dayanır ve 2017 yılında UNESCO dünya mirası listesine alınır. Sadece mimari yapı olarak değil üretilen sanat eserleriyle dikkat çeker.

7. Xanthos-Letoon Antik Kentleri (Antalya-Muğla)

Likya uygarlığının en önemli mimari eserleri olan iki antik kenttir. Xanthos, Likya’nın idari başkenti olarak hüküm sürmüştür. Güçlü sur yapıları, kaya mezarları ve anıtsal mezar anıtlarıyla dikkat çeker. Letoon ise Likya’nın en önemli dini merkezlerinden biridir. Burada Leto, Apollon ve Artemis’e adanmış tapınaklar bulunur. Taş işçiliği, mitolojik referanslar ve dinsel önemi ile önemli iki kent olmuştur. Bu iki kent 1988 yılında UNESCO dünya mirası listesine alındı.

8. Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri

Ahşap Hipostil Camileri, 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne seri halde dahil edilerek Türkiye’nin kültürel mirasını zenginleştirdi. Bu miraslar 13. yüzyılın sonlarından 14. yüzyılın ortalarına kadar Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde inşa edilmiş beş hipostil (çok sütunlu) ahşap camiyi kapsar. Bu camiiler:

• Afyonkarahisar Ulu Camii
• Ankara Ahi Şerefeddin (Arslanhane) Camii
• Eskişehir Sivrihisar Ulu Camii
• Konya Beyşehir Eşrefoğlu Camii
• Kastamonu Mahmut Bey Camii

9. Göbeklitepe – Şanlıurfa

Şanlıurfa’nın Örencik köyünün yakınlarında yer alan Göbeklitepe’nin tarihi M.Ö 9500-9600 yıllarına dayanır. 1995 yılında yapılan kazılarda bulunmuştur. Kazılarda 5 metreyi aşan T‑şekilli sütunlar bulunur. Sütunların üzerinde hayvan figürleri, soyut kabartmalar ve dönemin inanç sistemine ait semboller bulunmaktadır. İnsanlık tarihinin ilk büyük mimari projelerinden biri olarak tanımlanmıştır.

10.    Arslantepe Höyüğü – Malatya

M.Ö 4000 yılında Arslantepe Höyüğü Malatya yakınlarında Fırat Nehri kıyısında yer alır. Hitit, Roma ve Bizans gibi imparatorluklara ait izleri barındırır. Höyük 4,5 hektarlık bir alanı kapsar ve yüksekliği 30 metredir. Başlarda köy olarak kullanılsa da daha sonra Bizans nekropolü olarak kullanılmış. 6 Temmuz 2021’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kalıcı olarak dahil edilmiştir.